içten gelen dublajlı ses

hey, dostum senin sorunun ne biliyor musun ha? araştırmayı bırakıp yazma aşamasına geçememen. yazacak kadar adam yerine koymuyorsun çünkü kendini, anlıyor musun? hadi ama, bir taraftan yazmaya başlayıp, bir taraftan da araştırmaya devam etmeye ne dersin, ha? araştırma asla bitmez dostum, yo yo, yanılıyorsun, asla tam olarak her şeyi bilecek aşamaya gelemeyeceksin, asla senin düşündüğün kadar hazırlıklı olamayacaksın yazmaya. seni aptal. o yüzden, beni dinle, bunu yapabilirsin anlıyor musun? bunu başarabilirsin! sadece kendine inanman gerek! hadi! şimdi o koca kıçını kaldır ve gidip o lanet olası tezi yaz!

hey, dur, gel buraya

seni seviyorum.

neden medcezir izliyorum?

bu bir medcezir övme yazısı değildir.

merak ediyorum, kendimi denek olarak analiz edesim var. neden medcezir izliyorum? saçma olduğunu, zaman kaybı olduğunu bile bile.

ilk tez: ergenliğimi tam olarak yaşamadım. 

yetiştiğim muhafazakar çevrede her türlü gençlik serseriliği ayıptı. erkek arkadaşlarının olması (sevgili değil, arkadaş), akşam birlikte bir yerlere gitmek, alkol almayı geçtim, sadece tiyatroya gitmek sebebiyle bile eve geç gelmek, arkadaşlarla mutlu olmak, erkek arkadaşların adlarının evde konuşulması, her türlü genç kıyafeti, moda, heygirl dergisi, asmalı konak... gençliğe atfedilen çoğu popüler şey evde konuşulması bile rahatsız eden türdendi. çünkü ailemin gördüğü aileler genellikle ileri derecede muhafazakardı, bizimkiler yanlarında epey modern sayılıyordu. 

fakat fikirler konusunda az çok özgür bir evdi çok şükür. her türlü kitap  okunabilirdi. okuduğum kitaplara küçümseyen gözlerle bakıldığı olsa da, saygı duyduklarını bilirdim. misal, attila ilhan'ın "hangi seks?" kitabına gözü ilişen babam, eline alıp kitabı kurcalayabilmişti. çevremize göre "sen ne biçim kitaplar okuyorsun?" diye tepki göstermesi gerekirdi. bedensel ve geleneksel kısıtlamalara rağmen olabildiğince özgür bir fikir dünyasında yetiştim kısacası. 

hal böyle olunca kısıtlandığım için isyan edemedim, kitaplar arasında özgürdüm, sınıfta gençliğini yaşayan arkadaşlarıma nazaran daha çok kitap okudum, bu da beni bi yönden tatmin etti, sınıfın kitap kurdu sayıldım filan. tabi düşünce dünyam çok fena fark attı aileme . aramıza özgürlükler girdi, düşünce bazında, ama onlar benim okuduğum kitapları okumadıkları için, ne aşamada olduğumu göremediler. dolayısıyla müdahale etme gereği de duymadılar. ancak üniversiteye geldiğimde ne aşamada olduğumu gördüler sanırım ama bu sefer de müdahale etmek için çok geçti.

lise çağında derin ve yüce düşüncelere girince, heygirl dergisiymiş, yeni çıkan kasetmiş, kim kimle çıkıyomuş, sevgilim olsunmuş, öpüşeyimmiş, giyim kuşammış.. hepsi boş geliyordu. zaten bi de öss gibi günün dörtte üçünü kaplayan bi uğraşım vardı. çok da takmadım kafama asmalık konak izlememeyi. film kiraladım, tek başıma izledim. her şeyi aileyle paylaşmaya gerek yoktu. 

geçmişte bi zaman buket uzuner'in bi söyleşisinde dediği gibi "insan her şeyi zamanında yaşamalı. gençliğinde sevgilisi olmayan biri, 40larına gelince genç sevgililere öcü gözüyle bakar". benim de ergenlikte yaşamadıklarım şimdi boş kaldığım ilk anda beni esir alıyor. saçma sapan sevgiler, aldatmalar, büyük büyük laflar, romantik bakışmalar, partiler, partiden sıkılan esas karakterler... mira ile yaman'ın ölümsüz aşkının tehlikeye düşmesi, sonra tüm zorluklara göğüs gererek yeniden canlanması... lisede atlatmış olmalıydım böyle şeylere ilgimi. 

ikinci tez: inanmak istediğim şeyler var.

mira. miranın mimikleri, hareketleri, yüzü, konuşması. gerçek olduğuna inanmak istediğimi hissediyorum. pürüzsüz, net, sade bi güzellik. yani sade olduğuna inanmak istediğim bi estetik gösterisi mira bence. fondöten kullanmamış ama yüzü öyle muhteşemmiş mesela. yıka ve çık usulü bi güzellikmiş mesela... dizinin diğer tüm karakterlerinin , özellikle kötülerin düzenli yaptığı vurgulanan cilt bakımı gibi şeylere hiç gitmezmiş mesela. zengin ama iyilerle doluymuş dünya mesela. yaman-mira ikilisinin romantik görüntülerini romantizm olsun diye değil, mira için izliyorum evet. 

üçüncü tez: zenginin malının çenemi yormasına ihtiyaç duyuyorum.

zengin-fakir hayatlarını anlatıyor dizi. aşk hikayesi birinci planda olsa da, sınıf farkını vurgulayarak başlamışlardı hikayeye. şimdi entrikalar falan derken sınıf farkı yalan oldu, "iyilik içimizde"ye döndü olay. bu köşk,yalı dizilerinin çok tutmasının sebebi bu bence, asla sahip olamayacağımız bi zenginlik var ekranda. bol ışıltılı. içindeki güzellikleri de gösteriyorlar bu ışıltının, var olduğunu umduğumuz pislikleri de. zengin ama mutsuz insanlar görmek hoşumuza gidiyor. tabi o ışıltıyı görmenin verdiği haz da ayrı bi konu. vitrinlere bakıp hiçbir şey almamak gibi bir şey. ya da asgari ücretle avm'de çalışmaktan zevk almak gibi bir şey. tuhaf bir şey. neden ama neden? neden ben zenginliği görmek istiyorum? 

düğünler albayım düğünler, hiçbir anlama gelmiyorlar

yazmak lazım dostum kedicim, daha çok yazmak lazım. nerelerde kaldın sen?

çok şey geldi geçti, yazmak için not tutmaya başladığım da oldu, sonra yazının yükü altına girmeye cesaret edemedim.

şimdi elleri kurutan bi memleketteyim. avrupa'nın kuzeylerinde bir yerlerinde. hollanda'da. üstelik evliyim. nedenini açıklamaya başladım az önce, sildim geri. o kadar da iç dökme yeri olmasına gerek yok buranın, aylar sonra bi arkadaşımla buluşmuşum da, hayatımdaki tüm değişiklikleri özetliyormuşum gibi olmasın. gerek yok. anahtar sözcüklerden gideyim yine.

evlendim, buraya gelmemiz gerektiği için aceleyle evlendim. ailelere benim bi sevgilim var, hatta biz evlencez, hatta evlenince yurtdışında yaşıycaz, deme aşamaları, tanıştırma aşamaları çok çabuk oldu. geleneksel türk evlenmelerinde yaşanabilecek çoğu sıkıntıyı ya hızlı yaşadık ya da yaşamadık bu yüzden.  hazırlıksızız, paramız yok diye her şeyi ucuza getirdik. ev çeyizi düzmek zorunda hissetmedi aileler kendilerini, çünkü tr'de kalmayacaktık. dolayısıyla yatak odasını kız tarafı alır, mutfağı oğlan tarafı gibi muhabbetlere giremediler. çok şükür. gelinliği arkadaşımdan aldım, saçma fotoğraflar çektirmedik, bohça hazırlama geleneğine karşı çıktık, ucuz yüzük aldık, damatlık değil normal takım elbise aldık,damat traşı değil normal saç kesimi dedik berbere, davetiyeyi internetten sipariş ettik... gelin saçı yapma yöntemlerini bile araştırdım ama bu tür işlerle normalde hiç alakam olmadığından cesaret edemedim. kısacası ne yönden bakıldığına bağlı olarak cimri veya tutumlu davrandık. başkaları için yaptığımız ama çoğu kişinin eğlenmediği düğün için olabildiğince az para harcadık. streslendik bol bol. ha bu arada düğün öncesi 20lik dişimi çektirmek zorunda kaldım. sıvıyla beslendim uzun bi süre. ağrı kesiciler hormonal düzenimin içine etti.

düğün çok pahalı bir iş normalde. ailelerin gönlü olsun diye uğraşmaya başlarsan hem masrafın hem de stresin artıyor. kimseyi sallamayaıp istediğin gibi yapmak, hatta hiç istemiyoran hiç yapmamak en güzeli. ama öncesinde o serseri, umursamaz evlat rolünü onların gözünde normalleştirmek lazım. daha öncesinde efendi ol ol, evlenirken isyankar ol, vallaha yürümez o iş. bizim de acelemiz olmasa evlenmezdik muhtemelen yakın zamanda. yoksa geleneklerden kudurabilirdik.

evlenme törenlerini araştırdım düğünden sonra biraz, hangi gelenekler nereden geliyor filan... misal yüzgörümlüğü neden takılıyor? kırmızı kurdela ne alaka? babanın kolundan damadın koluna aktarılma ne? kına gecesi ne? bunları derleyip, günümüzde neye dönüştüğünü, hangilerinin yaşatıldığını, hangilerinin boşverildiğini falan yazacaktım. ama öyle büyüttüm ki gözümde, yazamadım bi türlü. diyecektim ki, keşke sırf gelenekleri korumak için yapıyor olsak bu şebeklikleri. ama öyle değil, çoğu kişi anlamını bilmiyor yaptıklarının. kız evinden çıkarken kırmızı kurdelayı bağlıyor kız abisi, bi dua okuyor bağlarken, sonra kapıdan abiyle/babayla çıkılıyor, yolda damat devralıyor gelini. yuvasını terk eden hep gelin oluyor. gelin bi evden diğerine aktarılmış oluyor. gelin misafir, gelinin evi yok aslında. gittiği yerlerde kraliçe gibi ağırlanma ihtimali de var, evet. gelin saflığı temsil ediyor, gelin narin, gelin bembeyaz, gelin el değmemiş, gelin babasının elini bıraktığı an kocasının elini tutuyor. gelin normalde öyle yapsın yapmasın fark etmez, düğünlerde toplum bunu istiyor, o göstermelik saflığı görmek istiyor. sen normalde, evlenmeden önce naparsan yap, bize gösterme, gizli kalsın pisliklerimiz, diyor toplum.

gelin 18.yy modasına uygun giyiniyor bi de. asıl ilginç kısımlardan biri bu. etekleri kabarık, bol süslü, belden yukarısı dar, olabildiğince dar, büstiyerle desteklenmiş, biçimli bi üst. halbuki düğün boyunca en çok tepinecek kişi gelin, topuklu ayakkabılara, kazık gibi nefes kesen elbiseye ne gerek var sevgili dostum?  olmaz, gelin dediğin kraliçe gibi olmalı. fevkalade, zira bi anda eteğini tutacak biri olmadan hiçbi şeyini yapamaz hale geliyor gelin, çişini bile yapamıyor tek başına, tam bir kraliçe.ama istemiyorum dostum istemiyorum, hadi beyaz olsun tamam da, düz bi beyaz elbise giyeyim olmaz mı? olmaz, olur mu hiç, salonda gelinin kim olduğu anlaşılsın! böyle işte, o taşlı, pullu elbiseler illa ki giyilecek. bununla da kalınmayacak, saçlar yapılacak bol süslü. makyaj olacak bol süslü. gelin makyajı diye bir kalıp var kuaförlerin aklında. ne kadar sade olsun dersen de, o boyaları illa ki dolduracak yüzüne ve aynada tanıyamayacaksın kendini. güzellikten değil canım benim, beyazlıktan, plastiklikten.

işte hep bunları anlatacaktım. anlatmadım. daha da anlatmayayım, ben ne dersem diyeyim bu düzen böyle gittiği yere kadar gidecek zaten. gelin damadın her bi yakınından bahşiş isteyen düğün salonu çalışanları, youtube'dan müzik açan düğün çalgıcıları, saatlerce fotoğraflara gülümsemek zorunda olmak, yorgunluktan gülümseyemediğin bir fotoğrafta "bizim yanımızda niye gülmemiş" diye insanların darılacağını bilmek, diğer insanların saçma sapan kıyafetleri,insanların baloya gitme ihtiyacı, herkesin birbirini eleştirmesi, sırf dedikodu için gelmiş insanların çokluğu, düğün öncesi evde yemek verme telaşı, düğün salonuna para verilmesine rağmen akrabaların illa ki önce eve gelmek istemesi, gelinin evden çıkarılışına şahit olmak istemeleri, dualar, dualar, sonra göbek atmalar, ankaranın bağları, rujlu dudaklar, rimelli gözler, paralar, boyundan sarkan altınlar, yaşaran gözler, ele sürülen kınanın çok kalmasın diye hemen silinmesi, düğün fotoğrafçısının milletin cep telefonlarının önüne geçme çabası, ışıklar, lazerler, sahte düğün pastaları, ellerini dolaştırarak birbirine pasta vermek zorunluluğu, şarapmşçasına kadehe koyulan vişne suyu, arada kalmış bi kültürsüzlük hali. batıyı taklit etmek için bu kadar uğraşıp doğulu olmaktan bu kadar vazgeçememek.... bunun en acı görüntüsü düğünlerde. eğlenmeyi bilemeyişimizde. eğlenmenin ayıp sayıldığı geleneklerimizde. oyun havalarında erkeklerin kadınlardan daha çok kıvırtmasında acı bi gerçek var. güzel olmayı sadece düğün günlerinde hatırlayan ev hanımlarının paniğinde acı bi şeyler var. güzel olmak zorunda hisseden ama ne yapacağını bilemediği için kendini kuaföre teslim eden, yüzündeki bi kutu boya ile ne yapacağını bilemeyen, kendini güzel değil ilkokula yeni başlamış çocuk gibi hisseden kadınların çekingen oynayışında bi şeyler var. öyle şeyler var ki, aile pozları verilirken onların hepsinin yok olması, plastik bir gülümseyişle dondurulmaları gerekiyor.

işte böyle. ayrıntılar hatırlandıkça yazılır. bitmez. tıpkı dini bayramlar gibi düğünler. acı gerçekler ve memnun olmak zorunda oluşlarla dolu. kadınların hep elleri çatlak, dudakları çatlak. erkekler hep erkek, hep güçlü, hep egemen, hep reis, hep uzun, hep bıyıklı, hep ulaşılmaz erdemlerin timsali. kadınların kahkahaları hep edepli, hep dizleri bitişik, hep etekleri diz altı, hep tahrik unsuru, ama hep güzel olmak zorunda, çarşaf içinde bile.

başı sonu olmyan bi yazıyla daha birlikteydik. belki sonra düzeltirim. belki sonra hollanda'yı yazarım. belki aklıma geldikçe daha çok yazarım, kibar sövmelerle dolu bi üslupta daha buluşmak üzere, esen kalın, güneşli kalın.

KİTAP: KARAKTER AŞINMASI (Richard Sennett)

Kaynak

Richard Sennett'le barıştım sanırım. Ortak yönümüzü buldum: Kapitalizmi, yeni çalışma hayatını, çalışmanın hayatın kalanına etkisini anlama çabasındayız ikimiz de. 

Yeni Kapitalizmin Kültürü'nde tekrar kanım kaynamıştı kendisine. Şimdi Karakter Aşınması'nı bitirdim ve dedim ki, Sennett, gel biz senle bunları konuşalım. Anlat, daha çok anlat. Bırak mimariyi, sanatı, onlar hakkında belki yıllar sonra konuşuruz yine, bana çalışma hayatını anlat. 

Karakter Aşınması kitabının alt başlığı şu: "Yeni Kapitalizmde İşin Kişilik Üzerine Etkileri". Ayrıntı Yayınları'ndan çıkmış, çeviren Barış Yıldırım. Çevirisiyle, Sennett'in edebi üslubuyla tam okumalık bir kitaptı benim için. 

Bu kez altını çizdiğim yerleri alıntılamayacağım, çünkü çok fazla çizik var. Sadece son paragrafı vurgulamak istiyorum. Yeni kapitalizmin, sözde esnek çalışma biçiminin insanlar üzerinde yarattığı kaygıyı uzun uzun anlatmış Sennett. Sonunda da biraz ümit vermek istemiş olmalı ki, şöyle diyor: 

"...bu rejimin aşağıdakilerin tahayyülleri ve duyguları üzerindeki mevcut iktidarının kırılmasının mümkün olduğunu hissettim. Ailemin acılarla dolu muhalif geçmişinden çok şey öğrendim; değişim, kitlesel ayaklanmalarda değil, ihtiyaçlarını birbirleriyle paylaşan insanların arasında, toprakta yeşerir. Bu ihtiyaçlar, ne tür bir politik programa hayat verir, bilemiyorum. Ama, insanları birbirleri için kaygılanmaz hale getiren bir rejimin, meşruiyetini uzun süre koruyamayacağından eminim."

Kitap boyunca anahtar sözcükler (aklımda kaldığı kadarıyla) şöyle:

esnek çalışma

kalıcı değer

uzun vadeli hedef

sadakat, bağlılık

bağımlılık korkusu

kendi yaşamı üzerinde kontrolü yitirmek

çocuklarına örnek olacak bir yaşam 

iyi iş =? iyi karakter

değişim

dinamik

tüketici odaklı

sermayenin sabırsızlığı

istikrarlı geçmiş

no long term

tutarlılık

sorumluluk almak

gerçekçilik

karakterin anlatıya dönüşememesi

belirsizlik

istikrarsızlık

karakter

rutin

insanın kendiyle ne yapacağını bilememesi

demir kafes

verimlilik

endüstri psikoloğu

iç bütünlüğün olmayışı

işten çıkarmalar

danışmanlık

kendi sıranın gelmesini beklemek

değişim yeteneği

üretimde esnek uzmanlaşma

devlet kapitalizmi

neoliberalizm

piyasa-devlet ilişkisi

işyükü

esnek-zaman

fason üretim

sahte özgürlük

evden çalışma

sonsuza kadar sahip olma isteği

rekabet-çilik

kaybolmuşluğun ortasında gelişebilen insan=girişimci

okunaksızlık

kaybolmuşluk

ürettiğini anlamamak, tamir edememek

zihni dışarıda bırakan emek

yüzeysellik, sığlık, uçuculuk

coşkulu patronlar

mat yüzlü işçiler

risk 

cesaret etmek

kazanan hepsini alır

dikkat odaklanması

dobra iletişim tarzı

beceriksizleştirme

anlık kapasite

kaçma dürtüsü

çalışmanın mükafatsızlığı

iş etiği

öz-disiplin

amaçlı insan

zamanı organize edememek

takım çalışması (sığlığın grup halinde yaşanması)

gruba uyum sağlamak

liderlik

kolaylaştırıcı

sorumluluk almamak

otoritenin yok oluşu

"bunu nasıl daha iyi hale getirebiliriz?"

işbirliği maskeleri (üzerinde kocaman bir gülümseme bulunan bu sosyal beceri pencereleri)

ironik insan

başarısızlık

utanç, korku, tabu

kurban

hayatı anlamlı kılmayı başaramamak

kendinde değerli bir şey görememek

varolmanın ötesinde gerçekten yaşamayı başaramamak

kendi hayatını çizmek

ihanet

yabancılar, göçmenler

kendini suçlamak

başarısızlığı inkar etmek

sürüklenme

sürüklenme duygusunun kırılması

vazgeçmek

gerçeği kabul etmek

bağımlı olmaktan utanmak

güvensizlik

şüphe duymak

patronluk taslamak

işyerinde cemaatin oluşamaması

güç farklarının inkar edilmesi (hepimiz eşitiz yalanı)

sorumluluktan kaçacak güce sahip olanlar=liderler

uyumsuzları susturacak imkanlara sahip olanlar=liderler

kendini muhafaza etmek

kendine dürüst olmak

kayıtsızlık

çabanın işe yaramayacak olması

dostun düşmanın net olmayışı

yanlış bilinç

tepkisizleşmek

reklamcılık

Sosyoloji Günlükleri 1

Kendimi akademisyen olacak kadar araştırmacı ve odaklanabilir hissetmiyorum çoğu zaman. Ama hala sosyolojik zımbırtıları okumayı ve en çok da bu konularda yazmayı seviyorum. Ne olacak? göreceğiz. Bu da böyle bi günlük notu olsun.

KİTAP: SESSİZ BİR ÖLÜM (simone de beauvoir)

Simone de Beauvoir'nın annesinin yatağa düşmesinden ölümüne kadarki süreyi anlattığı kitap. annesi, yaşına göre basit sayılabilecek bir hastalıktan hastanede tedavi görürken, kanser olduğu ortaya çıkıyor. ve kadın, yavaş yavaş gözümüzün önünde eriyip gidiyor. artık koskoca kadın olmuş simone, annesiyle arasındaki anlaşmazlıkları, ortak neredeyse hiçbir yönlerinin olmayışını, vicdan azabıyla karışık anlatıyor.  yatalak ve tedavisi olmayan bir hastanın, acı çekmesine rağmen ömrünü uzatma çabamızın tuhaflığını hatırlatıyor. sırf vicdan azabı çekmemek, hastanın öldürülmesine karar vermiş olmamak için çaresizce her türlü tedavi yöntemini deneyişimizi... bu yöntemlerin işe yaramayışını, yalnızca hastanın acı çekerken yaşadığı süreyi uzattığını... bunları uzuuun uzun anlatıyor. annesini de tanıyoruz biraz bu sırada. bir anne, kız çocuğunun gelişimini nasıl etkileyebilir, özgürlüğünü kendi kendine ilan edememiş bir kadının içindeki tutsaklık dışa nasıl yansır? bunları da görüyoruz.

10- Annem, bir şeyi beğenmenin tadına, aynı anda başka bir şeyi kınamakla varırdı ancak...

11- Yaprağı çevireceğim artık.

16- Tatsız bir ilaç karşısında duyduğu korku daha derindeki bir kaygıyı mı gizliyordu?

19- Şen kadınım da onun için seviyorlar beni.

20- Hem iyi bilinen bir şeydir: Analar babalar oğullarının delirdiğini, çocuklar annelerinin kanser olduğunu en son kabul eden kimselerdir.

30- Zorlu, her yanıyla tutarlı bir kişiliği olduğu için aldığı yaralar güç onuyordu...

32- Sevdiği, ama kendisiyle artık hemen hemen hiç sevişmeyen erkeğin yanında uyumaya devam ediyordu: Umuyor, bekliyor, yanıp tükeniyordu, ama hepsi boş yereydi bunların.

65- Gerçeğin kendisini ezdiği, birtakım sözler yardımıyla bu gerçekten kurtulmaya uğraşacağı sırada, onu susmaya mahkum ediyorduk; tasarılarını içine atıp söylememeye, kuşkularını bastırmaya zorluyorduk... yaşayışında bunca kez duyduğu şeyi yeniden duyuyordu: Hem suçlu hem anlaşılmamış bir kişi olduğunu...

75- Nereye gitsem, sahneye çıkmış, oyun oynuyormuşum gibi geliyordu.

76- Acı ile ölümün giriştiği bu yarışta, ölümün birinci gelmesini candan dilemekteydik...derisiyle kemikleri arasında hücrelerini yiyip bitiren gizemli sürülerin yaptığı iş, hemen göze çarpıyordu.

78- Büsbütün sönmüş sandığım eski sevecenlik, özentisiz sözlerle konuşmaya, özentisiz davranışlarda bulunmaya başlayabildiğimizden beri dirilmekteydi.

95- ...kimsecikler için elimizden geleni -hiçbir zaman- yapmadığımızdan...

96- Kendini savunmasız kalmış duymak, yazgısız, tamamıyla, aldırışsız hekimlerle aşırı ölçüde çalıştırılan, yorgun, bezgin hemşirelerin elinde olmak, ne korkunç şey! Yılgıya kapıldıkları zaman alınlarına kimse elini koymayacak; ağrılarla kıvranmaya başlar başlamaz yatıştırıcı ilaçlar verilmeyecek; yokluğun sessizliğini dolduracak yalan dolu gevezelikler yapılmayacak.

99- Sakla. Ölümü dirimle bir araya getirmeye, ussal olmayan bir şey karşısında usulca davranmaya yeltenmek boş şey: Varsın, herkes, duygularının karışıklığı içinde bildiği gibi sıyrılsın işin içinden.

101- Bizim için yapılacak toprağa verme töreninin genel provasına katılıyorduk

108- Doğal ölüm diye bir şey yoktur: İnsanın varlığı dünyanın düzenini konuşma, tartışma konusu haline getirdiğine göre, onun başına gelenlerin de hiçbiri hiçbir zaman doğal sayılamaz.

KİTAP: AÇLIK OYUNLARI 3 - ALAYCI KUŞ (suzanne collins)

Alaycı Kuş, distopik Açlık Oyunları serisinin 3. kitabı. serinin ilk ikisinin filmini izledim. üçüncünün çıkmasını bekleyecek kadar sabrım yoktu, ayrıca internet yorumlarında hep kitabın daha etkileyici olduğu yazıyordu, ben de kitabını okudum. daha fazla ayrıntıya girildiği için elbette kitap daha çok sarıp sarmalıyor. tabi önce filmleri izlediğim için, kitaptaki sahneleri ve kişileri filmdekilerle eşleştirmeye çalıştım hep. dolayısıyla, "hayalimdekiyle hiç uyuşmadı" demem imkansız.



ilk 2 filmden tam olarak distopya kokusu alamamıştım. olay örgüsünden "diktatör bir adam var, o adam yok olsa her şey düzelecek" gibi bir mesaj edinmiştim. fakat distopyada sistem eleştirisi olmalıydı bana göre. 3. kitapta bu sistem eleştirisi ilk iki filme göre epey göz önündeydi. günümüzde adı sık geçen siyasal sistemlerin isimlerini anmadan, genel olarak yönetme, yönetilme, halk, elit, işçi, iktidar, adalet gibi kavramlara, ideal yönetim biçimi hayallerine, ufaktan ufaktan dokundurmuş ve hiçbir siyasal sisteme yakın durmamış Collins.

cümlelerin altını çok fazla çizmedim, çizme gereği duymadım. olay örgüsünü takip etmeden, sonradan baktığımda bir şeyler anlayabileceğim cümleye rastlamak zordu. ancak ileride unutmak istemeyeceğim bi kitap olduğu için, kendimi zorlayarak, buraya not edebileceğim 3-5 cümle buldum:


58- Güzellik Seviye Sıfır'ın anlamının, yataktan kusursuz ama doğal görünerek çıkan bir insanın görüntüsü olduğunu sonradan öğrendim. Tırnaklarım kusursuzca biçimlendirilecek ancak cilalanmayacaktı. Saçlarım yumuşak ve parlak görünecekti ama şekil verilmeyecekti. Tenim pürüzsüz ve berrak görünecek, ancak boyanmayacaktı. Vücut tüyleri ağdayla alınacak, koyu renk halkalar giderilecek ancak dikkat çekici iyileştirmeler yapılmayacaktı.

227- Yemek salonunun her köşesinde, iyi bir yemeğin yaratabileceği gençleştirici etkiyi görebilirdiniz. İnsanları nasıl daha kibar, daha komik, daha iyimser kılabildiğini ve yaşamaya devam etmenin hata olmadığını hissettirdiğini. Her tür ilaçtan daha iyiydi.

335- Oysa Coin onu burada bırakmıştı, örnek oluşturmak için olsa gerekti. Olur da ileride kendisi de gözden düşecek olursa, başkanların -en nefret edilesi olanların bile- özel muamele göreceğinin anlaşılması için. Onun gücünün etkisini ne zaman kaybedeceğini kim bilebilirdi?

355- ...böyle şeylerin olabildiği bir dünyada yaşamak, kimsenin yararına değildi.

KİTAP: KÖRLÜK (jose saramago)

kaynak

32- ... olayları onun yaptığı gibi bilinçsiz olarak tersine döndürmek, yalnızca insan türüne özgü bir davranıştı.

93- Bana kalırsa, bizden önce onların kör olması gerekirdi. Nedenini kendine sormadan herkes bu düşüncede birleşti, bu düşünce birliğinin doğru nedenini kimse söylemedi, kimse çıkıp da, O durumda bize ateş edemezlerdi, demedi.

97- Böyle süslü bir dilin güzelliğine yeterince duyarlı olmayan bazı askerler, kuduz köpeklerin bu körlerle ne ilgisi olduğunu bir türlü anlayamamıştı ama bir alay komutanının ağzından çıkan her söz altın değerindeydi, gerçek altın değil elbette, düşündüklerinde, dediklerinde ve yaptıklarında haklı olmayan bir insan o kadar yüksek rütbeye erişemezdi.

134- ... Peki, ya verecek bir şeyi olmayanlar, dedi eczacı kalfası, O durumda olanlar da başkalarının onlara verdikleriyle karnını doyurur, çünkü bir büyüğümüzün dediği gibi, herkes yeteneğinin elverdiği ölçüde, gereği kadar alır.

150- Doktorun karısı kendini bu adamın bir yiyecek hırsızı olduğunu, öteki insanların elinden, onların hakkı olanı zorla aldığını, bebeklerin lokmalarını ağızlarından çekip aldığını düşünmeye zorladı, bununla birlikte bu tükenmiş beden, arkaya devrilmiş bu baş, iri damarlarla kaplı bu boyun karşısında nefret duyamadığı gibi, en küçük bir kızgınlık bile duymuyor, içinde yalnızca tuhaf bir acıma duygusu uyanıyordu.

162- Önce sağ taraftaki koğuşlarda kalan kadınlar tatsın o zevki, ne yapalım, ben buradaki arkadaşlarımın dertleriyle haşır neşir olurum, bu sözleri çıkıp da kimse söylemedi ama bütün kadınlar düşündü, hepimizin üzerimizde ikinci bir ten gibi taşıdığımız, adına bencillik denen şeyden yoksun kişi henüz anasından doğmadı, o ikinci ten öylesine kalındır ki, birinci tenimiz bir evet ya da hayır yüzünden hemen kanarken ona hiçbir şey olmaz.

163- ...yeri geldikçe bilgeliklerini övmekten hiç bıkmayacağımız eski insanların bize bıraktıkları şu özlü sözde olduğu gibi...

193- Kadınlar birbirlerinin içinde yeniden doğar, namuslulardan orospular, orospulardan namuslular doğar, dedi koyu renk gözlüklü genç kız.

200- ... ölüm geldiğinde herkes aynı körlüğe bürünmüş olacaktı.

208- ... bu sözü daha güzel söylemek istiyorsanız, uyaklı koşuklu bir şeyler düşünmek size düşüyor.

224- ... bunu yapmak köpekler için kolay, derilerini üzerlerine birer palto gibi giymişler sanki. (ıslakken silkelenip su sıçratarak tüylerini kurutmalarından bahsediyor).

227- ... yalayacak gözyaşı bulamadığı zaman bayağı hırçın ve söz dinlemez bir hayvan oluyor.

248- Bu soruya bir karşılık bulamıyor, karşılıklar insanın aklına her zaman zaman verilmesi gerektiği anda gelmez, çoğu kez de verilebilecek tek karşılık, aklına bir karşılık gelmesini oturup kuzu kuzu beklemektir.

251- Gözyaşı yalayan köpek, iz peşindeymiş gibi burnu yerde geliyordu, alışkanlık işte, oysa başını kaldırsa aradığı kimseleri gözleriyle görecekti.

260- ... kandillerin de, köpeklerin de, insanların da, yani hiçbirimizin ve hiçbir şeyin dünyaya ne amaçla geldiği ilk günden bilinemez. 

266- ... o halde balkona çıkıp kendilerini komşulara sergileyerek çamaşır yıkamaya kalkmazlardı, kör olalım ya da olmayalım, böyle şeyler yapılmaz...

268- ... yağmurun altında gözyaşı döken çıplak üç melek.

280- Ben geçiciyim, demişti yazar, bunlar da geçip giderken bıraktığı izlerdi işte.

287- ... öldükten sonra çekilen acılar daha da katlanılmazdır.

287- ... bu sözlerde, durmaksızın dönüp dolaşıp geri gelen tek özgün şeyin sözcükler olduğunu gözleyebilirsiniz, aynı sözcükler aynı şeyi anlatmak için dönüp gelmişti, önce araba çalan adam için, şimdiyse anahtarları geri veren yaşlı kadın için...

288- ... kökler akıllıdır, giyotin gibi inen kazma darbeleriyle kesilmekten kurtulmak için toprağın yumuşaklığından yararlanıp esnedikçe esner her biri.

288- ... vaktiyle nasıl gömüldüklerini anımsamak amacıyla gömme törenine katılan hayaletler gibiydiler.

289- Biz şimdiden yarı yarıya ölüyüz, dedi doktor, Hayır, yarı yarıya canlıyız, diye karşılık verdi karısı.

290- ... doktorun karısının bu incelik dolu hareketinin uyandırdığı heyecandı onu ağlatan, sonra, o noktaya onu hangi yolların getirdiğini bilmeden, aynı zamanda birinci kattaki yaşlı kadına, o çiğ et yiyicisine, evinin anahtarlarını ona cansız eliyle veren o korkunç büyücüye de ağladığını fark etti.

290- Kapı tokmağı, bir evin ileri uzanmış elidir...

306- Hiç değişmeyen bir başka şey de, bazılarının mutsuzluğunun başkalarının mutluluğu oluşudur...

307- ...felaket herkesin başına aynı anda çöktüğünde bile bazı insanlar ötekilerden her zaman daha kötü koşullarda yaşar.

308- ...şehla çocuk da kırlara gitme düşüncesine canı gönülden katıldı, bunun nedeni belki de böyle bir yerde yaptığı bir tatilin güzel anılarıydı.

311- ...yalnızca orada bulunan, dolayısıyla söylenenleri kendi kulaklarıyla işiten insanlar bu basit sözlerin, koruma, gurur ve yetke gibi birbirinden çok farklı duygulan ne büyük bir şiddetle içerdiğini sezebilirdi.

312- ...heyecanın getirdiği idealleştirmeler, ıssız adadaki sahte uyum artık bitti, kırışıklık kırışıklıktır, kellik de kelliktir...

314- Sonradan kör olmadığımızı düşünüyorum, biz zaten kördük, Gören körler mi, Gördüğü halde görmeyen körler.

İYİ FİLM: THIRD STAR

Sherlock sonrası başlayan Benedict Cumberbatch'a doyamama sendromu sebebiyle, kendisinin tüm filmlerini araştırmaya başladım.

Third Star 2010 yapımı İngiliz filmi. Uzun yüzlü, uzun boylu adam, dram türündeki bu filmde başrolde. 

Genç yaşta kanser tedavisi görüyor, ölümü çok yakın. Morfinle acılarını azaltmaya çalışıyor. Ailesi, arkadaşları O'nun için endişeli, O'nu son günlerinde mutlu etmek tek dertleri olmuş. İyileşmeyeceğini biliyor. Günlük ihtiyaçlarını gidermek için onlara ihtiyacı var, bunu da biliyor ama gözünün önünde mutsuz olmalarına da dayanamıyor...

3 yakışıklı dostuyla birlikte, ölmeden önce görmek istediği Barafundle Körfezi'ne doğru yola çıkıyorlar. Dağda tepede kamp yapmalar, ateş başında muhabbetler, gece gündüz bir arada kalmaktan ötürü gerilen sinirler, edilen kavgalar, 5 dk sonra barışmalar... Ölüme yaklaşan hasta psikolojisi... Genç yaşta kanser olma psikolojisi... Birine kendini adama ihtiyacı... Ölüm çok yakın olmamasına rağmen yaşamı boşa harcamanın verdiği vicdan azabı, başkalarına göre yaşamak, yalnız kalmaktan korkarak yaşamak...

Oyunculuklar mükemmel. Muhteşem manzaranın içindeki boşluğun, anlamsızlığın yansıması mükemmel. Görsel açıdan o kadar güzel ki, resim meraklıları dayanamamış, çok güzel görsellerini hazırlamış/resimlerini yapmış:

kaynak

kaynak

kaynak

kaynak

kaynak

kaynak

kaynak

kaynak

kaynak

kaynak

kaynak

KİTAP: İNSAN MEDDÜCEZRİ-YARIM ADAM (hilmi ziya ülken)

kaynak

kitap, ilk olarak cumhuriyet gazetesi'nde tefrika edilmiş (yazı dizisi halinde yayınlanmış), 1941'de şirketi mürettibiye basımevi tarafından kitap olarak basılmış. ben ise iş bankası yayınlarının 2012'de yeniden yayınladığı baskısını okudum. kitabın sonundaki sözlük, bir yüzyıl önce sık sık kullanılan sözcükleri anlayamayan zavallı bilgisiz neslimiz için çok faydalıydı. ..

ülken, birkaç romanlık bir seri hazırlamayı düşünmüş ancak bu düşüncesini tatbik edememiş. seriye ait "posta yolu" romanı da basılmış. hatta işbankası yayınları da bu kitabı 2012'de tekrar basacağını vaat etmiş ancak sanırım basılmamış, internette hiçbir bilgiye rastlamadım.

kitapla ilgili ayrıntılı bilgiye şuradan ulaşabilirsiniz:  http://www.journals.istanbul.edu.tr/tr/index.php/iktisatsosyoloji/article/viewFile/6689/6211

ben şimdilik yalnızca altını çizdiğim satırları aktarmakla yetineceğim:

----

73- bütün felaket, rüya görüp sonra bunu tatbike kalkmadan çıkıyor. ... rüya görenleri severim. ama rüyasını tatbike kalkan ve bir masal için kıtal yapanları değil. don kişot değirmenlere saldırdığı için gülüyoruz. fakat eğer onun yerine rüyası için insanları boğazlasaydı, bize gene masum ve sempatik görünebilecek, gülerek geçecek miydik?...bütün bu fikir uğruna ortalığı kasıp kavuranlar şaka etmiyorlar. bizi rüyalarının elinde oyuncak yapmak istiyorlar.

153- ya bu noksan neden? 

şüphesiz korkudan! allah'tan korkmak, cehennem ateşinden, polis tehdidinden, huzurunu kaybetmeden, dile düşmeden korkmak, hülasa gözlerini yumup içine katlanarak korku sağanağı altında yaşamak elbette sevgi bırakmaz. 

154- işte davamızın ruhu! halkı nasıl çalıştıralım? iş organizasyonları nasıl kuralım? bu arada küçük meseleler de var: mesela köylü neden çalışmaz? sonra şehre girmeli: tabakhane suları şehrin havasını bozduğu için dış mahalleye naklinden, sulara pis mecralar karıştığından bahsederiz.

244- hiç kimsenin onu sevmediğini, sevemeyeceğini zannediyordu. bir gülümseme, küçük bir iltifat onu kolaylıkla sürükleyebileceği gibi, gene onun kadar küçük tesadüfi bir ihmal birden yeise düşmesine kafiydi. bir gün inandığı kadın yüzüne kahkahayla gülerek onu bırakmış olsa, mutlaka kederinden öleceğini düşündüğü için, kimseye bağlanamıyordu. 

262- bana iftira ettiler, fakat buna müstahaktım; gölgeye sığınıp, ateşte yananlara acıyordum. ıstırabın ne olduğunu bilmeden, ıstırap çekenlerin, kahramanlığını yapmak istiyordum. hakikaten yegane mahkum benim! cezamı çekmeliyim!

272- söz arasında, istanbul halkının ne gibi işlerle uğraştığından bahsettikleri zaman o, bunların çoğundan habersiz görünüyordu. kautsky'nin eserleri vasıtasıyla mücerret bir işçi meselesinin inceliklerini pek iyi bilen rıza bey, şaşılacak şey, türkiye'de bir iş meselesinin nasıl ortaya konacağını tayinden acizdi. ... ya bu nazariyeler! onların konuştukça daha bulanık, daha müphem, daha karanlık bir hal alanmücerret mefhumları içerisine girmek, kırık bir fenerle çapraşık bir labirentin içinde dolaşmaktan başka neydi? kelimeler, onların tariflere göre değişen ince ve tutulmaz nüansları, dönüp dolaşarak gene kendi kendini tekzibe giden bin bir fikir cambazlıkları saatlerce süren bu münakaşalardan sonra konuşanlara ne kadar yol kazandırıyor, hangisini gitmesi mukadder yoldan başka tarafa çeviriyordu? (sosyal demokrat parti kurmak isteyen rıza bey'e eleştiri)

273- hükümet bu teklifleri kabul etmez, çünkü sizi fazla ahrar ve dine muhalif addeder. işgal kuvvetleri buna mani olur, çünkü sermayesinin kökleşmesi için sizi kendine engel görür.  (sosyal demokrat parti kurmak isteyen rıza bey'e eleştiri)

277- bir frenk seyyahı gibi kenardan bakmaya utandığı için aralarına karıştığını biliyor fakat ne zamandır hislerinin ufkundan silinmiş bir alem için yapılan bütün bu nümayişler ona duyulmamış bir haletiruhiyenin ifadesini görmek kadar manasız geliyordu. bununla beraber muttasıl göz ucuyla bakıyordu: boyunları bükük, teslimiyet içinde dua ediyorlar, eğiliyorlar ve secdeye kapanıyorlardı. bunlar debbağhane amelesi, iplik fabrikasının, boya tezgahlarının işçileri, kafasında fırtına yapan bütün o yarınki dünyanın demir yürekli insanları mıydı? boyunlarını büküp teslim olmak için yumuşak, gevşetici bir ahenkle kendilerini çağıran sese, düşünmeden, anlamaya çalışmadan koşan bu adamlar yarının büyük ihtilalini yapacak demir kolları taşıyanlar mıydı?  (yıllar sonra camiye girmek, işçilerin yoğun olduğu camiye...)

278- bazı söylüyorlar da -yani diyeceğim, kulağımıza çalınmışlığı var- öyle, ustasını hor gören, mal sahibine bayrak kaldıranlar olurmuş. vallahi biz burada doğduk büyüdük. böyle şeyler işitmedik. diyorlar ki gavur memleketlerinde bu yüzden kanlı bıçaklı olurlarmış! şehir içinde iki taraf olup muharebe meydanında gibi birbiriyle boğazlaşırlarmış... hiç insan ustasına el kaldırır mı? (cami yakınındaki kahvecinin sözleri)

281- tek azası olmayan parti, camideki amele, imamları besleyen patron, kiliseden kuvvet alan amele partisi, bütün bu masallar başbaşa verilmiş bir grup fotoğrafı, manalı bir seyahat hatırası halini aldığı zaman ona zararsız ve gülünçten fazla bir şey, adeta korkunç gibi görünmeye başlıyordu. 

298- yazılarında zinde bir hayatı telkin ediyordu. halbuki bizzat kendisi ve arkadaşları hastaydı. o, hakiki dostluk arıyordu. fakat onların her gün birbirini aldatmadan başka şey yapmadıklarını pekala görüyordu. kuvvetini işçi ve köylüden alacak bir fikre inanıyor. fakat etrafına toplanan bir avuç adamda ne işçi, ne de köylü var, cüretini kaybetmiş memurlara ve evhamlılara dayandığını biliyordu. eski darbımeselin dediği gibi, bu "çamur üstüne bina kurmak" değil de nedir?

308- hasta adam, kendini unutmak için nihayetsiz bir varlıkta kaybolmak istiyordu! allah'ta bulamadığını, toprakta, çiçeklerde, kırlarda arıyordu.

310- onu görünce eski benliğimi görmüş gibi ürküyorum. ne tuhaf! onu hiç görmek istemiyorum.

311- şüphesiz beni seviyorlar. fakat tıpkı beceriksiz, sarsak bir çocuğu acıyarak sevdikleri gibi. 

337- eminim! yalnız senden mi? hepinizden... allah razı olsun. siz olmasanız, halimiz ne olurdu? bütün okumuşlar, zaten bizi düşünmüyor musunuz? (katip niyazi bey'in yazar demir bey'e azarı)

340- bana bakma! cahilin biriyim. ah, içimdekileri söyleyebilsem!... ne güzel yazıyordun!... bütün bunları sanki ben uydurmuşum gibi... sabahlara kadar okurdum. hala şurada saklarım. billahi beni onlar çileden çıkardı! okudukça aklım başımdan gitti. kimselere açamıyorum. zaten boşta değil miyim? kimi görebilirim ki... işte nihayet geldin! sana diyeceklerim vardı... sabahlara kadar zihnimi kurcalayan, beynimi yakan şeyler...  (katip niyazi bey'in yazar demir bey'e azarı)

341- ve şimdi düşman kim, düşünüyorum! sen misin, onlar mı? ... düşman acıyı veren mi? yoksa kundağı sokup çekilen mi? kini öğreten midir? affedecek kadar zayıf olan mı? işte buna karar veremedim! (katip niyazi bey'in yazar demir bey'e azarı)