Kitaptan aldığım kronolojik notlarla başlayalım:
1897: Avusturya Macaristanlı Yahudi bir gazeteci olan Theodor Herzl siyonizmin siyasi biçimini kurdu: Bir Yahudi ülkesi kurma ideali. Avrupa'daki Yahudi karşıtı ve dışlayıcı milliyetçi hareketlere karşı bir fikirdi. - sf.21
1916: Sykes Picot Anlaşması - Osmanlı'nın Arap topraklarının İngiltere ve Fransa arasında gizlice paylaşımı - sf.21
2 Kasım 1917: Balfur Deklarasyonu - İngiliz dış işleri sekreteri Arthur Balfour, İngiliz hükümetinin Yahudilerin Filistin'de bir devlet kurmasını desteklediğini duyurdu. - sf.22
1.Dünya Savaşı (1914-1918): Kahire'deki İngiliz siyasi temsilciler, Osmanlı Devleti'ne karşı bir Arap direnişi örgütledi (Lawrence of Arabia). Araplara savaşta İngiltere'ye destek vermeleri karşılığında Osmanlı'dan bağımsızlık vaad etti. - sf.22 (Necip Mahfuz'un Kahire Üçlemesi serisinin birincisi olan Saray Gezisi'nde o günlerin Kahiresi anlatılıyor.)
1922-1948: Filistin'de İngiliz Mandası yılları
Temmuz 1946: Kudüs'te İngiliz mandasının askerlerinin kaldığı King David Oteli'nin güney kanadı Irgun adlı siyonist organizasyon tarafından patlatıldı, yüze yakın kişi öldü. - sf.178
Kasım 1947: Birleşmiş Milletler Filistin'i Arap ve Yahudi olmak üzere iki devlete ayırmayı teklif etti. Filistinliler kabul etmedi. - sf.178
15 Mayıs 1948: İngiltere Filistin'den çekildi. İsrail "İngilizlerden bağımsızlık günü" olarak kutlarken, Filistinli Araplar Nakba "felaket" günü olarak anıyor. "O yıl nüfusun yarısı evinden oldu ve günümüzde hala geri dönemediler... Bu çok eski bir öfkeye ya da dine dayanan bir çatışma değil, toprak ve o toprak üzerinde kimin yaşayacağına dair modern bir mücadele" diyor yazar. - s.22
1950: İsrail'de "Absentees' Property Law" uygulamaya kondu. "Bu, İsrail'in savaş nedeniyle ülkeden sürülen veya kaçan Filistinlilere ait toprakları ele geçirmek için kullandığı başlıca yasal araçtı." (Bu sayfalarda yazarın annesinin mahallesinin nasıl yavaş yavaş insansız evlerle dolduğunu ve evlerini nasıl kaybettiğini de açıklıyor.) s.24
Yazarın hikayesi:
Filistinli bir Hıristiyan olan, 1920lerde doğan annesi Zakia mülteci olarak 1948'de Mısır'a gittikten sonra evlenmiş, yazar doğmuş. 1960larda ise Mısır'dan kaçmak zorunda kalmışlar, İsviçre'ye gitmişler. Yazar artık ABD'de yaşıyor, okullarda çocuklara çatışma çözümü konulu eğitimler veriyor, bu konuda başka kitapları da var. Filistin'e de bu uzmanlığı sebebiyle davet ediliyor. Tabi ABD'de çocuklara çatışma çözümünü öğretmekle, Filistin'de öğretmek arasında fark var. 2007 yılında gidip, bir sene orada kalıyor, ABD pasaportu sayesinde sınır kontrollerinden kolayca geçebiliyor, Kudüs'te turist gibi gezerken, annesinin çocukluk evini, ve O'ndan dinlediği diğer binaları buluyor tek tek. En sonunda annesi de geliyor ve birlikte ziyaret ediyorlar aynı yerleri.
İnternette yolculuk:
Yazar gezerken sokakları öyle bir betimliyor ki, bende Google Haritalar'da aynı sokakları bulma ihtiyacı doğuruyor. İsrail ve Filistin deyince gözümün önüne hep savaş alanı, yıkık dökük binalar, ve duman geldiği için, ve bu cahilliğime şaşırarak, adı geçen sokak isimlerinin, mekanların hep altını çizdim, bu yazıyı yazarken bakıyorum. Kudüs'te Old City, Damascus Gate, Dome of the Rock (Kubbetü's-Sahre), Mescid-i Aksa Camisi, Ermeni St. James Katedrali, Ramban Sinagogu, Musrara mahallesi, karlı yollar, sebze meyve satıcıları, taş binalar, hepsinde hem tarih hem hayat var. Toprak rengi binalar, arada ağaçlar, çiçekli saksılar, ufak dükkanlar, büyük dükkanlar, trafik sesi, daha uzaklarda siteler, parklar... Sıradan bir şehir işte. Gerçekte de sıradan bir şehir olsaydı, eminim çoğu insan bir İtalyan ya da Yunan şehriymişçesine sırf tarihi güzellikleri için olsun ziyaret etmek isterdi. Ben isterdim.
"Google'dan bak, Gazze'den Kudüs'e nasıl gidiliyor?" diye not almışım. Baktım. Google Haritalar Gazze'nin kendi içinde bir noktadan bir noktaya rotayı, restoran, alışveriş merkezi yorumlarını filan gösteriyor, ama Gazze'ye giriş çıkış söz konusu olunca şu hatayı veriyor:
"Sorry, we could not calculate walking directions from "Jerusalem, Israel" to "Gaza Strip"
Kudüs değil, başka her hangi bir yeri seçtim, mesela Türkiye, o da olmadı. Ne toplu taşıma, ne otomobil, ne bisiklet, ne yaya... Hiçbir seçeneği göstermiyor. Savaş alanı diye mi acaba diye düşünüp Kiev-Moskova arasını denedim, bir sıkıntı çıkmadı, toplu taşımada aynı hatayı veriyor ama arabayla 13 saatte, yürüyerek 196 saatte gidilebildiğini gösteriyor hemen.
Kısacası Google Haritalar'da da sınırlarının dışına bağlanamıyor Gazze. Gemini'a sordum, şu yanıtı verdi:
Bu bilgi ne kadar güvenilir, tabi ki bilemiyorum, daha derin bir araştırma yapmak lazım. Google'ın AI Mode'u farklı bir şeyler daha söyledi.
Kitap 7 Ekim 2023 ten önce basıldığı için o zamandan bugüne bölgedeki hayat hakkında bilgi veremiyor. Ama yazar Instagram hesabında hala aktif. 7 Ekim öncesi hayatı, bölgenin tarihini, orta-üst sınıf bir mültecinin hayatını anlamak için iyi bir kaynak.
****
Türkiye gündemi hakkında pek fikrim yok, yazmayacağım demiştim ama Deniz Göktaş'ı yıllardır severek takip ettiğim için bu konuda bilgiliyim. Bugün tutuklandı. Tutuklamaya gerekçe gösterilen gösterisi Ölü Deniz'i buraya ekliyorum. Transkriptini yeni bir post olarak yayınlayacaktım ama vazgeçtim, sonuçta stand-up deyince görsellik, seyircinin tepkisi vs de önemli. Ama çok güzel bir metin. Açıp okunabilir. Kimsenin milli ve dini duygusunu incittiğine inanmıyorum. Olsa olsa benim gibi sosyal anksiyetelileri incitmiş olabilir, "bu adam bizdendi, nasıl bu kadar iyi göz teması kurdu, nasıl vücut dilini iyi kullanmayı başarabildi" gibi sebeplerden (daha önceki gösterilerinde anksiyetelerinden bahsediyordu da). Kısacası nalet gelsin.

