Bayramlar albayım bayramlar, onlar da hiçbir anlama gelmiyorlar

(Bir önceki versiyonu için bkz: Düğünler albayım düğünler, hiçbir anlama gelmiyorlar )

Kurban Bayramı vesilesiyle aile ziyaretine gittik, Türkiye'ye. Dolayısıyla yazacak çok şey var. Ama özel olanları elemek gerek, diğerlerini de anlaşılması için bi sıraya sokmak gerek. Zaman gerek bunun için, zamana yayarsam biliyorum ki erteleyip duracağım. O yüzden aklıma estiği gibi yazacağım şimdi.

Küçüklüğümden beri dini bayramları, akraba ziyaretlerini sevmem ve kendimi tutamayıp bunu her fırsatta dile getiririm. Bu blogda da kimbilir kaç defa laf arasında yazmışımdır. Saygı duymadığım büyüklerimi ziyaret etmek zorunda kalmak, tanrıların kurban istemesine anlam veremezken çiğ etin dolaba tıkıştırılmasıyla cebelleşmek, öncesinde çılgınca yapılan bayram temizliği, tatlı hazırlamak, her gelen misafire bi şeyler ikram etmek, bitmeyen bulaşıkları yıkamak, toplumun ahlaki değerlerine uygun giyinmek... bunlara hep isyan ettim küçüklüğümden beri, kendi kendime konuştum, ailemin başının etini yedim. Hiçbi şey değişmedi. Üstelik evlendim, he deyip geçmem gereken insan sayısı ikiye katlandı. Bayramların benim için ne kadar yorucu olduğunu ne gelenek sevdalısı insanlara, ne de modern yaşayan arkadaşlarıma anlatabilirim. Genç nesile belki...

Bi kez daha uzun uzun şikayet etmek istemiyorum. Bu kez, "cahil insanın kibri" üst başlığıyla karşınızdayım.

Köydeyiz. Yıllardır otelde çalışan benim yaşlarımda biri geldi. 2 yıldır Hollanda'da yaşayan bana ve eşime "aman dikkat edin, orada her şey serbestmiş, kendini bi kaptırdın mı, geri dönüşü yok" diyor, gözlerini pörtlete pörtlete. Bu durumun farkında olmadığımızı sanıyor demek ki. Ne kadar düşünceli. Muhabbetin odağını kendimizden O'na çevirme taktiğini kulladık, akrabaların meşhur "sen evlenmiyon mu artık" sorusu yardımımıza koşar sandık. Evlenecek kız bulamayışından yakındı zavallı çocuk. "Otelci kızlarla evlenilmez" diye yumurtlayıverdi. Böylece hepimiz otelde çalışan bütün kızların mutlu sonlu masaj yaptığını, kız değil kadın olduklarını öğrenivermiş olduk. Teşekkürler leş gibi sigara kokan, içkiye el sürmeyen, 30 yaşında bakir olan, yurtdışında ne işim var yeaaa diyen köylü dostum! Adeta saflığın, iyiliğin, ahlakın tanımısın sen.

Bunu söyleyen insanın annesi, geçen bayram bana "gelin (eylem değil, isim olan "gelin"), örtün yoksa örtü vereyim" demişti iki dakikalık bayram ziyaretimizde, ne demek istediğini algılayamamıştım o an. Başımı örtmemin uygun olduğunu düşünmüş. Üşüdüğümü mü sandı dersiniz? Sanmam, hava çok sıcaktı. O'nun ahlaki değerlerine göre, normalde başımı örtmesem de, köye gittiysem örtmem gerekliydi. Bu eylemin ikiyüzlülük içermesi, benim hayatıma müdahale etme hakkının olmayışı filan tabi ki hiç aklının ucundan bile geçmiyordu. Yaşlı kadıncağız, cahil işte... Yine de elini öpmek en asli vazifem.

Başka bi yaşlı adam, sofrayı toplarken bana yardım eden (çünkü aslında bu benim görevim) eşime, "sen bırak, karılar yapsın" deyiverdi. Ağzından mı kaçırdı, şaka mı yaptı? Hayır, son derece ciddi ve düşüncesi bu, O'nun yaşam biçimi bu, sadece oturup yemek. Ve tüm dünya tabi ki O'nun yaşam biçimine uygun geçiriyor günlerini, bundan son derece emin. Bu adam durmadan Halk Tv izler, AKP'den nefret eder. Kendini beğenmiş cahilliğin partiler üstü olduğunu kanıtlamaya tüm hayatını adamıştır. Halk Tv'deki kitap seti reklarmlarına rağmen hiçbir zaman kitap okuduğunu veya herhangi bir kitaptan bahsettiğini göremezsiniz. Yaşadığı her dakikada davasının izlerini görebilirsiniz.

Ve başka bir yaşlı adam. "Anam hepimizden daha zeki, mesela benden zeki. Bende kafa yok." dedi. Ne var bunda, diyebilirsiniz. Şu var: Bu adam kendimi bildim bileli her şeyi bilir, her şey hakkında bir fikri vardır. Misal, Çocuklar Duymasın dizisinden yola çıkarak psikologların ve oradaki dominant teyze karakterinin Türk aile yapısına çok zararı olduğu, tüm psikologların şerefsiz olduğu sonucuna vardığını hatırlıyorum. Şimdi annesi yatalak hasta. Biliyorsunuz ki cennet annelerin ayakları altında. Yani anneler kutsaldır, hele ki ölüme yaklaşan anneler daha da kutsaldır. Yatıp duran bir anneden çay getirip götürme gibi hizmetler beklenemeyeceğinden, artık konuşmalarda yüceltilme, saygıları sunma zamanı gelmiştir. Burada halkımızın her şeyi bilme sevdasından vazgeçmeye meyilli oluşuna bir örnek görüyoruz.

Sıradaki kahramanımız yaşlı bir deli kadın. Gelene geçene taş atma gibi huyları varmış, neyse ki ilaçlarını alınca biraz sakinleşmiş. Durup dururken evden kaçarmış eskiden. Herkese "beni siz delirttiniz" benzeri cümleler kurarmış. Yazık, "cinler şeytanlar musallat olmuş". Ama ilaçlar iyileştirmiş. Cümlelerdeki tezatı fark ettikçe, hiç tanışmadığım bu deli kadını, yıllardır o köyde yaşayan insanlardan daha iyi anladığımı düşünüverdim. Kibirliliğimin kusuruna bakmayınız fakat bir sene boyunca o köyde yaşamak zorunda kalsam, benim de içime şeytan kaçardı gibime geliyor. Çünkü o insanların, o boğucu kültürün içinde cinlerin musallat olmaması mümkün değil. Geceleyin çöpün yanından geçerken 3kullalahü bi elham okumazsan cinler musallat olurmuş. Neden? Çünkü cinler pisliği sever. Ve herkesin birbirinin hayatına burnunu soktuğu bi coğrafyada her yer çamaşır suyuyla yıkansa da ortalık pislik doluveriyor. Hiç konuşmadan dua okumak lazım ama yüce rabbim, bize yük olmasın diye, (sanırım) peygamberimizin yaptığı pazarlık sayesinde bilmem kaç vakit namazı beşe düşürmüş. Biz faniler, nasıl her dakika dua edelim ki? Zaten tuvalette dua edilmez mesela. Ya orda çarparlarsa? Offf of. En iyisi delirenleri uyuşturup eve kapatmak.

Dua demişken, bazı duaları fazla okuyunca zararı olduğunu biliyor muydunuz? Bunu da yaşlı bir teyzeden öğrendim. Bayram ziyaretine gidince bebeğinizi okuyup üflemesini rica ederseniz, sizi kırmaz, öyle iyi bi insandır. Size hangi durumlarda hangi duaları ne miktarda okumanız gerektiğini de söyler. Bi sürü torunu var, deneyimli. "Duayı fazla okumanın ne zararı olur, Allahın kelamı sonuçta" gibi safça sorular sorarsanız, "ağır gelirmiş" cevabıyla yetinmeniz gerekir. Çünkü "O ne demek?" diye sorduğunuzda, "ağır gelirmiş işte" diye kendini yineleyen cevaplarla muhatap olursunuz, ki bu sadece sizin cahilliğinizi gösterir. Yaşlı insanları sorgulamanın cezalarından biri cevapsız kalmaktır.


Bu insanların ve daha fazlasının benim çalışmadığımı duyduklarında "aman boşver çalışıp napcan" deyişleri, beni daha çok hayata bağladı, ne kadar doğru yolda olduğumu hatırlattı.

Selda Bağcan'ın "bu ne biçim memleket" deyişi sık sık kulaklarımda çınladı. Bir de Şükrü Erbaş'ın bir şiiri* sık sık aklıma geldi. Köy hayatı, doğa, insanların şehrin gürültüsünden uzak yaşamı insanı işte böyle sanata meylettiriyor ister istemez. Özellikle bulaşık yıkarken, düşünmeye çok vaktim oldu. Aslında mutfak işlerinin, ev işlerinin tamamen kadının görevi olması, kadının bol bol düşünmesi için muhteşem bir teşvik. Düşünüp düşünüp düşüncelerini dile getiremedikleri için delirmeleri de, sırat köprüsünü uçarak geçmelerini sağlıyor. Bu kadar mükemmel bir sistem olabilir mi?

*köylüleri niçin öldürmeliyiz ?

çünkü onlar ağırkanlı adamlardır.

değişen bir dünyaya karşı

kerpiç duvarlar gibi katı

çakır dikenleri gibi susuz

kayıtsızca direnerek yaşarlar.

aptal, kaba ve kurnazdırlar.

inanarak ve kolayca yalan söylerler.

paraları olsa da

yoksul görünmek gibi bir hünerleri vardır.

herşeyi hafife alır ve herkese söverler.

yağmuru, rüzgarı ve güneşi

birgün olsun ekinleri akıllarına gelmeden

düşünemezler...

ve birbirlerinin sınırlarını sürerek

topraklarını

büyütmeye çalışırlar.

köylüleri niçin öldürmeliyiz?

çünkü onlar karılarını döverler

seslerinin tonu yumuşak değildir

dışarıda ezildikçe içeride zulüm kesilirler.

gazete okumaz ve haksızlığa

ancak kendileri uğrarsa karşı çıkarlar.

karşılığı olmadan kimseye yardım etmezler.

adım başı pınar olsa da köylerinde

temiz giyinmez ve her zaman

bir karış sakalla gezerler.

çocuklarını iyi yetiştirmezler

evlerinde kitap, müzik ve resim yoktur.

birgün olsun dişlerini fırçalamaz

ve şapkalarını ancak yatarken çıkarırlar.

köylüleri niçin öldürmeliyiz?

çünkü onlar yanlış partilere oy verirler

kendilerinden olanlarla alay edip

tuhaf bir şekilde başkalarına inanırlar.

devlet; tapu dairesi, banka borcu ve hastanedir

devletten korkar ve en çok ona hile yaparlar.

yiğittirler askerde subay dövecek kadar

ama bir memur karşısında -bu da tuhaftır-

ezim ezim ezilirler.

enflasyon denince buğday ve gübre fiyatlarını bilirler.

onbir ay gökyüzünden bereket beklerler,

dindardırlar ahret korkusu içinde

ama bir kadının topuklarından

memelerini görecek kadar bıçkındırlar

harmanı kaldırdıktan sonra yılda bir kez

şehre giderler!...

köylüleri niçin öldürmeliyiz?

çünkü onlar köpekleri boğuşunca kavga ederler

birbirlerinin evlerine ancak

ölümlerde ve düğünlerde giderler.

şarkı söylemekten ve kederlenmekten utanırlar

gülmek ayıp eğlenmek zayıflıktır

ancak rakı içtiklerinde duygulanır ve ağlarlar.

binlerce yılın kabuğu altında

yürekleri bir gaz lambası kadar kalmıştır.

aldanmak korkusu içinde

sürekli birbirlerini aldatırlar.

bir yere birlikte gitmeleri gerekirse

karılarından en az on adım önde yürürler

ve bir erkeklik işareti olarak

onları herkesin ortasında azarlarlar.

köylüleri niçin öldürmeliyiz?

çünkü onlar otobüslerde ayakkabılarını çıkarırlar

ayak ve ağız kokuları içinde kurulup koltuklara

herkesi bunalta bunalta, yüksek perdeden

kızlarının talihsizliğini ve hayırsız oğullarını anlatır,

yoksulluktan kıvrandıkları halde, şükür içinde

bunun, tanrının bir lütfu olduğuna inanırlar.

ve önemsiz bir şeyden söz eder gibi, her fırsatta

gizli bir övünçle, uzak şehirdeki

zengin akrabalarından sözederler.

kibardırlar lokantada yemek yemeyi bilecek kadar

ama sokağa çıkar çıkmaz hünküre hünküre

yollara tükürürler...

ve sonra şaşarak temizliğine ve düzenine

şehirde yaşamanın iyiliğinden konuşurlar.

köylüleri niçin öldürmeliyiz?

çünkü onlar ilk akışamdan uyurlar.

yarı gecelerde yıldızlara bakarak

başka dünyaları düşünmek gibi tutkuları yoktur.

gökyüzünü, baharda yağmur yağarsa

ve yaz güneşlerini, ekinlerini yeşertirse severler.

hayal güçleri kıttır ve hiçbir yeniliğe

-bu, verimi yüksek bir tohum bile olsa-

sonuçlarını görmeden inanmazlar.

dünyanın gelişimine katkıları yoktur.

mülk düşkünüdürler amansız derecede

bir ülkenin geleceği

küçücük topraklarının ipoteği altındadır

ve bir kaya parçası gibi dururlar su geçirmeden,

zamanın derin ırmakları önünde...

köylüleri söyleyin nasil

nasil kurtaralim?

Öğrencinin Yeni Keşfedilen Yurt Sorunu

Türkçe El Cezire'de çıkan "Üniversitelinin Bitmeyen Sorunu: Yurt" başlıklı haberi görünce üç beş bi şey yazmak istedim.

İtü'ye kayıt olmaya gitmiştim. Süleyman Demirel Kongre Merkezi'nin dışında öğrenci kulüpleri masa açmıştı. O masalarda beni bekleyen yeni hayatın trailerını izliyormuşum gibi hissettim, heyecanlıydım. Cemaatçi olduğunu tipinden anlayabildiğim bir kız yanımıza yaklaştı (abim ve babamla birlikte gitmiştim). Kalacak yerimin olup olmadığını sordu. Üniversite yurtlarına başvuracağımı söyledim. Çıkmaması ihtimali olduğunu bilmiyorudum. Şehir dışından öğrenci kabul eden bir eğitim kurumunun kalacak yer ayarlamaması ihtimali saçma geliyordu. (Aklım saçma gelen düşünceleri yok sayarak sık sık oyun oynar bana). Üniversiteler mantıklı, sistemli yerlerdi. Sonradan fark ettim ki "yurt çıkmadı" gibi cümleler kuran insanlar da varmış dünyada. Maddi durumları çok iyi olduğu içindir, diye düşündüm, yok, alakası yoktu.

Neyse efenim, yanımıza yanaşan cemaatçi abla İTÜ yurtlarının ne kadar ahlaksız bir yer olduğunu anlatmaya başladı. Kız-erkek yurtları ayrı olsa da odalara girip çıkan belli değilmiş, içki alemleri yapılıyormuş vs. "Siz de mutaassıp bir aileye benziyorsunuz, çok geç olmadan vazgeçin, gelin bizim yurdumuza kaydolun", dedi kısacası. Kan beynime sıçradı.

Hangi cemaat olduğunu sormadan "olmaz"dedim. Babamın gaza gelip hemen ikna olmasından korktum deli gibi. Böyle bi başlangıç yapmamalıydım üniversiteye. Hiçbi cemaatle alakamız yoktu, dinin cemaat altında örgütlenmesini bi Müslüman olarak doğru bulmuyordu babam,hiçbi cemaati tasvip etmiyordu. Yine de muhafazakar bir çevremiz olduğu için dört bir yanımız her çeşit cemaatçi akrabayla sarılıydı. Hepsinden ayrı ayrı tiksiniyordum. "İyi müslüman" olma şartlarını yerine getirmediğimiz için yargılayan bakışlarından, ablamın üniversitede başını açacağını duyunca anneme "kızının cehennemde yerini hazırlıyorsun" deme cüretini gösteren akrabalarımızdan nefret ediyordum. Bunlara yeterince ses çıkarmayan aileme de çok kızgındım.

Bu yüzden, cemaatlerden hoşlanmasa da, babamın ahlaksız bir yerde kalmayayım diye ikna oluvermesinden korktum. İlk günden kavga etmem gerekecekti. Bilmediğim bi yerde, kalacak yerimin, arkadaşımın olmadığı, kimseye güvenemediğim bir yerde, bi de ailemle kavga etme ihtimali ödümü koparttı.

Neyse ki babam sandığım kadar despot biri değilmiş, fikrimi sordu, istemediğimi görünce teşekkür ettik, ayrıldık.

İtü Vakfı'nın yurtlarından birine kabul edildim. Kendi evimden daha lükstü. Ferah bir odada iki kişi kalıyorduk. Abimden bol ranzalı devlet yurdu hikayeleri dinlemeye alışkındım, bu lükse şaşırmıştım. Ücreti biraz yüksekti, üstelik kahvaltı vs dahil değildi. Yemek çok pahalıya geliyordu, markette her şey ne kadar da pahalıydı! Bu gibi şaşkınlıkları yaşasam da halimden memnundum. Yurtta içki içildiğine ya da tamirciler dışında odalara karşı cinsten birinin girdiğine şahit olmadım. Ki zamanla bu tür şeyleri ahlaksızlık diye nitelemeyi bıraktım. O kızın iftira attığını fark ettikçe daha çok bilendim cemaatlere karşı.

Sonra olağanüstü zam yapıldı yurt ücretine. Sebep, yurdun el değiştirmesiydi. Başka bir vakfa geçmişti. Daha kaliteli odalar yapılacaktı, verdiğimiz paraya değecekti, dediklerine göre. 260tl iken girdiğim yurt, 400tl'ye çıkmıştı bikaç sene içinde. Daha lüks bi yurda ihtiyacımız yok, daha fazla odaya ihtiyacımız var diye tartışmıştım yurt müdürüyle. Bi yerlere daha itiraz ettim ama sonucu değiştirecek bir cevap alamadım tabi ki.

Artık yaşadığım şehri sahiplenmiştim, arkadaşlarım vardı, sokakta kalma korkum azalmıştı, bi şekilde kalacak bi yer ayarlayacağımı biliyordum. Kendi kendime yurdu protesto etmeye karar verdim, pılımı pırtımı toplayıp ayrıldım. İşler denk geldi, arkadaşımla eve çıktım.

TMMOB'da öğrenci üye olarak aktiftim o sıralar. Gıda Mühendisliği Öğrenci Kurultaylarından birinde öğrencilerin barınma sorunu hakkında konuşma yaptım. Özetle söylediğim şey şuydu:

"Devlet yurtları yetersiz. Üniversite yurtları da öyle. Üstelik daha lüks yurtlar yapma derdindeler, halbuki bilmediği bir şehirde yeni bir hayata başlayacak öğrencinin öncelikle başını sokacağı bir yere ihtiyacı var. Sonra gerekirse daha konforlu bir yer ayarlar kendine. Hiçbir şekilde yurt bulamayan öğrenci, ev tutacak arkadaş çevresine ve cesarete sahipse, yani şanslıysa ev tutmaya girişiyor. Emlakçıların, ev sahiplerinin sömürüsüne maruz kalıyor, uçuk fiyatlara dandik evlerde kalıyor, üstelik ülkemiz "öğrenciye/bekara ev vermem" diyen tiplerle dolu. Öğrencinin arkadaş çevresi ve cesareti yoksa, bi de ailesinde az buçuk muhafazakarlık varsa, cemaat yurtlarında kalmak zorunda kalıyor. Üniversitede aydınlanmaya gelmiş öğrenci, cemaat yurdunda kaldığında günlük hayatının her dakikası kontrol altında tutuluyor. Kıyafetine, okuduğu kitaba müdahale ediliyor. Tek tip insan yetiştiriliyor. Kişi özgürleşmeyecekse, pek çok seçenek arasından kendisine bir yol çizme imkanı bulamayacaksa üniversitelerin ne anlamı var? Bu, ayrıntı gibi görünse de aslında büyük bir problem."

İlk defa o kadar büyük bir kitlenin karşısında konuşmuştum. Tepkileri hatırlamıyorum, çok heyecanlıydım. Ama arkadaşlarımın bile beni tam olarak anladığından emin değildim. Çünkü birçoğunun herhangi bir cemaatle herhangi bir şekilde ilişkisi olmamıştı. Ne büyük bir ağ olduğundan haberleri yoktu. İnsan acısını çekmediği sorunu küçümser. "Herhalde ben çok büyütüyorum,kisisellestiriyorum cemaatlerin baskısını" diye düşünmeye başlamıştım sonrasında. (Her fırsatta kendinden şüphelenen insan örneği). Şimdi sonuç bildirgesine baktım, barınma sorunundan bahsediliyor ama cemaat veya dini yurt gibi sözcükler hiç geçmiyor. İçim sızladı. Sansür müydü yoksa otosansür mü? "Cemaat" sözcüğünü kullanmayı o zamanlar ben de pek sevmiyordum. Benim gibi Akp'ye uzak, sola yakın duranlar için cemaatler Adnan Oktar komikliklerinden, kendi halinde derslere girip çıkan tiplerden ibaretti. İnançlara saygı çerçevesinde bize bulaşmayan muhafazakarlara lafımız yoktu. Espri malzemesiydi sadece. Fakat bireye birey olmayı unutması için yaptıkları baskının ne kadar korkunç olduğunu anlatamamanın acısını çektiğimi hatırlıyorum. Konuşmamda cemaat sözcüğünü değilse bile (otosansür) "dini yurtlar" tabirini kullandığımdan eminim,bu konuyu seçmemin asıl motivasyon kaynağı buydu. Belli ki bi sansür var. Fakat hatırladığım kadarıyla sansürün sebebi cemaati desteklemek filan değil. Amaç kapsayıcı olmaktı, Tmmob'a sadece solcular gider, algısını yıkmaktı. Cemaat evinde kalan ama mesleğinde yapılan haksızlıklara itiraaz etmek isteyen insanlara da kapıların açık olduğunu göstermekti.Saçma fakat hatırladığım kadarıyla bu minvalde bi bakış açısı vardı Oda'nın. Tmmob bildirgesinde sansürlendiğimi bunca yıl sonra fark edişim de ayrı bi mevzu...

Neyse, şimdi el cezire'nin haberini görünce gülümsedim istemsizce. 5-6 yıl önce devletin yükünü azalttığı için takdir edilen cemaat yurtları, şimdi tüh kaka dolmuş, haberi yapılabilir hale gelmiş. "Hatta öğrencinin bitmeyen sorunu" diye başlık atılmış. Devir değişti, e tabi ben de değiştim. O zamanki gibi bi konuşma yapmaya ne halim var, ne cesaretim, ne de aktif olduğum örgütlü bir yapı. Şimdiki üniversite öğrencileri neleri protesto ediyor, onu da bilmiyorum. Misal, İtü Gıda Mühendisliği öğrencilerinden, bu tür şeyleri kafasına takan kaç kişi var? O zamanlar da azınlıktaydık ama çevremize bakınca desteklendiğimizi hissediyorduk.

Bi kez daha Türkiye'ye dair bi şeylerin elimden kayıp gittiğini, yeterince çabalamadığım için kaybettiğimi hissediyorum. Daha büyük yaygara kopartabilirdik barınma sorunuyla ilgili, hiç tereddüt etmeden cemaat yurtlarından şikayet edebilirdik, o sansürün peşini kovalayabilirdik, gerçekten sansür varsa, kimlerin yaptığını araştırabilirdik. Ait olduğumu hissettiğim kurumda sansürün olmasını ya fark edemeyecek kadar kördüm, ya yediremediğim için yavaş yavaş uzaklaştım. Hatırlamıyorum. Aytekin Yılmaz'ın sol örgütlerdeki sansürü, infazları anlattığı kitapları geldi aklıma.

Sonuçta, kendimi evimde hissettiğim bi kuruma sahip çıkamadım, hiç istemediğim kılıklara girmesine izin verdim. Türkiye'deki pek çok şey için böyle hissediyorum. Sinemalar, sokaklar, üniversiteler... Çabalasam da hiçbi şeyi değiştiremeyecektim büyük ihtimalle. Ama çabalamanın verdiği vicdan rahatlığı, bireyselliği kaybetmeden örgütlenebilmenin getirdiği özgüven, insanca yaşamanın hazzı... Bunlar güzel şeyler. Fakat çabalamak, iş/okul gibi zorunlu şeyler dışında aynı enerjiyi harcayarak bi sivil toplum kurumu için çabalamak, herkesin becerebileceği bi şey değil...

Yine de hüsmek çözüm değil, kendini kurtarmak, kendi bacağından asılmak diye bi şey yok. 

Sonuç olarak, öğrencilerin en büyük sorunlarından biri hala barınma. Cemaat yurtlarına mecbur kalıyorlar. Ha şimdi yapılan devlet yurtları da ayrı bi cemaat şeklinde işliyor olabilir. Malum, tek devlet, tek din, tek millet, tek lider kısacası tek tip insan en büyük hedefimiz. Birey olmak, özgür olmak, hala en büyük düşmanımız. Hala kalabalıkların belirlediği liderlerin telkin ettiği yaşam en iyisi ve üniversite öğrencileri onların çarklarını döndürmeye yarayan dişlerden ibaret. 

Yine de üniversite güzeldir. Kampüs, kızlı erkekli takılmak, yaşamak, içmek, gece eve geç dönmek, dans etmek, kulüplerde, örgütlerde aktif olmak, üretmek güzeldir. Bunu sık sık hatırlamak lazım.

Bir Belgesel: Remake, Remix, Rip-off

Yeşilçam hakkında Türkçe bir belgesel (ismine aldanmayın). 

50lerden 90lara kadar Yeşilçam'da film nasıl çekilirdi? Dünyayı Kurtaran Adam gibi tuhaf filmler nasıl ve neden yapıldı? Seks filmleri furyası nasıl başladı? Batı sinemasından hangi müzikler/konular kopyalandı? Kopyalamak neden o kadar kolaydı? Eski oyuncularla, dublörlerle, yönetmenlerle yapılan röportajlarda cevap veriliyor bu sorulara, filmin başında. Bu kısımlar oldukça eğlenceli. Yaşarken acı veren ama üstünden zaman geçince komik hikayelere dönüşen saçma anıları dinlerken hep olduğu gibi, kıkır kıkır gülebiliyor insan. 

Sonra Yeşilçam'dakilerin kaliteli filmler çekmek isterken saçma filmler çekmek zorunda kalmalarının sebepleri sıralanıyor. En başta sansür geliyor tabi. Seks filmlerine ses çıkarmayan Ankara'daki sansür merkezinin ciddi, insanı düşündürecek filmler çekileceği zaman nasıl da kontrolcü olduğunu anlatıyor. Hatta sadece siyasi/toplumsal içerikli filmler değil, suya sabuna dokunmayan süperkahraman veya aşk filmleri de sansürden nasibini alıyor. Röportaj arasında gösterilen film sahnelerinden birinde bir süperkahraman olan Kilink'i Türk polisi yakalıyor ve Kilink "Dünyanın hiçbir yerinde yakalanmadım, Türk polisine yakalandım, Türk polisi ne kadar da mükemmel" minvalinde uzun bir konuşma yapıyor. Hani gülüp duruyoruz ya "hiç mi utanmamışlar bu senaryoyu yazarken, filmi çekerken" diye, hani küçümseyip duruyoruz ya Yeşilçam'ın bu tür filmlerini, işte bu belgesel diyor ki: "Utandılar, gurur duymuyorlar kendileriyle, gerçek bir film çekmek hayalleri hep vardı ama ellerinde değildi."

Zengin kız fakir oğlan hikayelerinin halkı uyutmak için yapıldığını, desteklendiğini ünlü Yeşilçam oyuncularından duymak nedense rahatlatıyor insanı. (Bu arada "Bizim halkımız hislidir, ağlamayı sever" diyor eski jönlerden biri. Ardından Sultan filminde kadınların koştura koştura sinemaya gidiş sahnesi çıkıveriyor karşımıza, gülmemek mümkün değil.) "Şu an saçma sapan dizilerde durmadan başrol oynayan ünlü ve genç oyuncular yaptıkları işler hakkında ne düşünüyorlar acaba?" sorusu geliyor aklıma. Hele ki ismini hashtag yapan fanlarına bol kalpli gülücüklü teşekkür tivitleri gönderenler... Bu kadar saçma senaryolara aşık olan fanlarını öyle çok seviyorlar mı gerçekten? 

Konuyu dağıtmadan devam edeyim. Yeşilçam'dan bize kalan sinema salonlarına değiniyor belgesel. Emek sineması eylemlerini, gaz sıkmaları öyle bir anda veriyor ki ekrana, anıları dinlerken yüzümüze yerleşen acı gülümsemeler birden kaçışıyor. İnsanın içi yanıyor. Ne desem sözlere dökünce gereksiz duygusallığa dönüşecek ama ekranda biber gazı görmek artık hep içimi yakıyor. Elimden bi şeyler alınmış, çığlık atmışım, kendimce dövüşmüşüm, hiçbi işe yaramayınca kaçıp buralara gelmişim gibi... özlem, suçluluk karışımı tuhaf bir duygu. Neyse, duyguları geçelim, beceremiyorum zaten.

Günümüzde Yeşilçam'dan çok daha acımasız olan dizi sektörüne sıra geliyor Emek'ten sonra. Oyuncular Sendikası'nın Yerli Dizi Yersiz Uzun eylemlerinden, sette uzun çalışma saatleri yüzünden ölen, yaralanan set işçilerinden bahsediliyor. Yeşilçam'dakinden çok daha kısa sürede, birkaç günde 2 saatlik dizi çekmenin saçmalığından, ortaya çıkan işlerin iyi olmasının mümkün olmayışından yakınıyor yönetmenler, oyuncular. 

En sonda yine birkaç Yeşilçam sahnesiyle yüzümüze gülücükleri ama bu sefer arkaplanı daha dolu gülücükleri yerleştirerek başımızı okşuyor yönetmen. 

---

Film boyunca ve sonrasında bu belgeseli izleyen birinin "ben belgesellerden sıkılıyorum" demesinin imkansız olduğunu düşündüm. Belgesel izlemeye sinema salonuna gitmenin saçma olduğunu düşünen onlarca insan var hala hayatımda. Halbuki 2 saat içinde hiç bilmediğim bir dünya hakkında bir sürü şey öğrendim, hem de hiç sıkılmadan, her dakika dikkatle dinleyerek, izleyerek, gülerek, duygulanarak. Belgeselin sıkıcı tarih/doğa/bilim anlatımından farklı bi görevi olduğunu beynime kazıyan Documentarist'e  bol bol teşekkür ettim içimden.

Kısacası, yeni nesil belgeseller güzeldir, izleyiniz.

Ek: Bu belgesel Türkiye değil, Almanya yapımı (Şaşırdık mı? Hayır). Yönetmen Cem Kaya zaten Almanya'da yaşıyormuş. 

Ek 2: Eee ben bunu nerden bulup da izleyecem diyenler için gelsin (elbet başka mecralarda gösterilecektir, takipte kalınız): 

http://remakeremixripoff.com/

https://www.facebook.com/remakeremixripoff/

Kadın Filmleri Listesi

Yine işim gücüm yokmuşçasına yaptığım, yaparken psikopatça zevk aldığım bir liste ile karşınızdayım sevgili insanlar. Kadınlarla ilgili filmleri araştırıp sonra izlemek üzere kendi kendime not ederken, neden izlediklerimin listesini yapmıyorum? dedim kendime. Hem yıllar önce izlediklerimi hatırlamış olurum...

Kadın filmlerinden kastım ne peki? "Başrolünde kadın olan, kadınlık konusuna değinen, ucundan kıyısından da olsa bu konuya değinmeyi dert edinen filmler" diyebiliriz. 

Aklıma geldikçe eklerim. Mutlaka izlenmeli dediklerinizi siz de belirtirseniz çok makbule geçer.

(Kadın yönetmenleri renkli yazdım ki gözümüze çarpsın, isimlerini öğrenelim.)

Film	Yıl	Yönetmen	Anahtar Sözcükler
Volver (Dönüş)	2006	Pedro Almodovar	Penelope Cruz, Estrella Morente
Sufragette (Diren!)	2015	Sarah Gavron	Helena Bonham Carter, Meryl Streep, Carey Mulligan, dönem filmi
Obvious Child	2014	Gillian Robespierre	Stand up
Pale e Tulipani (Ekmek ve Laleler)	2000	Silvio Soldini	Licia Maglietta, Venedik
Hunger Games (Açlık Oyunları)	2012 – 2014 – 2015	Gary Ross	Suzanne Collins, distopya
Papurika (Paprika)	2006	Satoshi Kon	Japon, Animasyon
Et Maintenant on va ou? (Peki Şimdi Nereye?)	2011	Nadine Labaki	Lübnan
Frances Ha	2012	Noah Baumbach	Greta Gerwig
The Help	2011	Tate Taylor	Emma Stone, Viola Davis, Kathryn Stockett, dönem filmi, ırkçılık
Agora	2009	Alejandro Amenebar	Rachel Weisz, dönem filmi
Marie Antoinette	2006	Sofia Coppola	Kirsten Dunst, dönem filmi, biyografi
Frida	2002	Julie Taymor	Salma Hayek, biyografi, dönem filmi
Hannah Arendt	2012	Margerethe von Trotta	Biyografi, dönem filmi, Naziler, Adolf Eichmann, Barbara Skowa
Out of Africa (Benim Afrikam)	1985	Sydney Pollack	Meryl Streep, dönem filmi, sömürgecilik
Saving Mr. Banks (Mr. Banks)	2013	John Lee Hancock	Emma Thompson, dönem filmi, biyografi, Disney, P.L. Travers, Mary Poppins
Nymphomaniac (İtiraf)	2013	Lars von Trier	Charlotte Gainsbourg,
Blue is the Warmest Colour (Mavi En Sıcak Renktir)	2013	Abdellatif Kechiche	Lea Seydoux, lezbiyenlik
Mustang	2015	Deniz Gamze Ergüven	Türkiye
Amelie	2001	Jean-Pierre Jeunet	Audrey Tautou
Coco Avant Chanel (Coco Chanel'den Önce)	2009	Anne Fontaine	Audrey Tautou, biyografi, dönem filmi
Chocolat (Çikolata)	2000	Lasse Hallström	Juliette Binoche
Sukkar Banat (Karamel)	2007	Nadine Labaki	Lübnan
Dancer in the Dark (Karanlıkta Dans)	2000	Lars von Trier	Björk, Catherine Deneuve
Violette	2013	Martin Provost	Simone de Beauvoir, Violette le Duc, dönem filmi, biyografi, edebiyat, yazar
Me and You and Everyone We Know	2005	Miranda July	Çağdaş sanat
İncir Çekirdeği	2009	Selda Çiçek	Özgü Namal
Julie & Julia	2009	Nora Ephron	Meryl Streep, Amy Adams
Fried Green Tomatoes	1991	Jon Avnet	Kitap uyarlaması
The Proposal	2009	Anne Fletcher	Sandra Bullock
The Holiday	2006	Nancy Meyers
Toni Erdmann	2016	Maren Ade	Bireyselleşmek hk., Alman filmi
Queen	2013	Vikas Bahl	Hint filmi

Memleketten Film Gelmiş

Hollanda'da World Cinema Amsterdam diye bir festival var. Bu sene yedincisi düzenleniyor. Şansıma bu seferkinin alt başlıklardan biri "Türkiye Sineması". Senenin neredeyse her gününün bir film festivalinden nasiplendiği bu yelli değirmenli ülkede, bu alt başlığı duyunca WCA daha bi ilgimi çekti. Hele ki aylardır nereden bulabilirim diye düşündüğüm Toz Bezi'nin de gösterileceğini duyunca havalara uçtum. 

Toz Bezi üç farklı günde gösterildi. İlk ikisinde burada değildim. Üçüncüsüne gidecektim ki - tamamen kendi aptallığımdan - gösterime geç kaldım. Geç de olsa izin verirlerse gireyim diyordum amma yer yoktur deyü almadılar. Kendime sinirlendim, kaçırdığıma üzüldüm... Öte yandan film için sevindim. Çünkü yine burada düzenlenen Kırmızı Lale Türk Filmleri Festivali'nde ikisi Utrecht'te biri Amsterdam'da üç filme gitmiştim, üçünde de salon neredeyse boştu. Sanırım Kırmızı Lale'de festivalin tanıtımı yeterince yapılamamıştı, kendimce bu sonuca vardım.

Kısacası Toz Bezi'yle buluşamadık yine ama bulucam kızım seni! Peşindeyim, kaçamazsın benden.

Festival'de başka hangi Türk/Kürt  filmleri var? 

Abluka

Yönetmen: Emin Alper

Konu: Eski mahkum Kadir, polise yardımcı olma şartıyla tahliye edilir. Çöplerden kağıt, plastik vs toplayanların kılığına sokulur. Asıl işi ise şüpheli mahallelerde terörist eylemler hakkında polise bilgi sızdırmaktır. Dış düşman tehditlerinden geçilmeyen Türkiye'de sıradan insanın hayatına dahi sinmiş paranoyayı anlatıyor film.

Ana Yurdu 

Yönetmen: Senem Tüzen

Konu: İstanbul'da modern bir yaşam süren Nesrin, boşanmıştır. Uzun zamandır yazmayı planladığı romanını bitirmek için, ölen büyükannesinin boş evine, Anadolu'da bir köye gider. Fakat kısa süre sonra annesi de (Mustang'daki büyükanne yani Nihal Koldaş) yanlarına gelir. Fragman'dan anladığım kadarıyla film, anne ile kızının arasındaki gerginliği, kuşak çatışmasını, geleneklere isyan eden modern kadının ailesiyle bağının gerilmesini işliyor. Ki bunlar bende izlemesi çok acı veren fakat unutulmayacak filmlerden biri olduğu izlenimini uyandırıyor.

Bakur

Yönetmen: Çayan Demirel, Ertuğrul Mavioğlu

Konu: PKK militanlarının gündelik hayatı hakkında bir belgesel. Festival broşüründeki tanıtım yazısı şöyle diyor: "Türkiye'nin güneydoğusundaki Kürtler ikinci sınıf vatandaş muamelesi gördüklerini düşündükleri için politik bir örgütlenme olan PKK ve O'nun silahlı kolu kuruldu." Yazar Celal Altuntaş da PKK hakkında konuşma yaptı festival dahilinde. Ben yine katılamadım tabi ki.

Kıyıdakiler

Yönetmen: Erdem Tepegöz, Barış Pirhasan, Alphan Eşeli, Melisa Önel, Ramin Matin

Konu: Kısa filmlerden oluşan bir uzun metraj olan bu film, insan hakları ve kadınların Türkiye'deki konumu hakkında bir AB projesinin parçası olarak çekilmiş. Bir yerdeb bir yere göçmek zorunda kalanların yaşadıklarıyla ilgili.

Kümes

Yönetmen: Ufuk Bayraktar

Konu: 1950lerde vereme yakalanan Saniye (Hasibe Eren) kısa süre sonra öleceğini düşünür ve çocuklarının anasız büyümemesi için kocasının tekrar evlenmesini ister. Kısacası eve kuma gelir fakat kısa bir süre sonra Saniye'nin veremi iyileşir. İki kadın ve bir adamlı evdeki gerginliğin işlendiğini tahmin ettiğim filmde Hasibe Eren'i görünce komedi sanmayınız, değil.

Mavi Dalga

Yönetmen: Zeynep Dadak

Konu: Deniz ve arkadaşları lisenin son sınıfında, ergenliğin doruğundalar, hiçbir şeyi umursamazlar. Ama artık umursamak zorundalar, şimdi adının ne olduğunu bilmediğim, eskiden ÖSS denilen belayla karşı karşılar. Hangi meslek, hangi üniversite... Bir sürü ciddi soru.

Remake, Remix, Rip-off

Yönetmen: Cem Kaya

Konu: 60larda ve 70lerde Türkiye'de sinemaya ilginin yükseldiği, senaryoların yetmediği dönemde, ünlü batı filmlerinin Türk işi kopyalarının yapılışının anlatıldığı sinema üzerine dönemsel bir belgesel. Kopyalamada emeği geçen isimlerle röportajlar var, kaçırmak istemediklerimden biri, becerebilirsem.

Veşarti (Gizli)

Yönetmen: Ali Kemal Çınar

Konu: Kürtçe olan filmde Ali Kemal'in düğün günü yaklaştığı sıralarda dükkanına bir kadın girer ve Ali Kemal'in kadına dönüşeceği kehanetinde bulunur. Ali Kemal başta inanmasa da böyle şeylerein olabileceğini gördükçe kafası karışır. Filmin fragmanı siyah beyaz. Bu tuhaf görünen konunun arkasında, Kürt toplumunda kadına biçilen rolü işlemeyi amaçlamış yönetmen. İzlemek gerek.

Kısa Filmler:

Azad (17')

Yönetmen: Yakup Tekintangaç

Konu: Azad küçük bir Kürt çocuğudur. Annesi Sosin ile birlikte İstanbul'da bir apartman dairesinde yaşarlar. Sosin işe giderken, bırakacağı kimse olmadığı için, Azad'ı eve kilitler. Azad tüm gün evde sıkılır, kendini eğlendirmenin yollarını bulur...

Meral, Kızım (21')

Yönetmen: Sühela Schwenk

Konu: Meral yıllarca ailesinden ayrı yaşar fakat geçirdiği trafik kazasında yatalak olunca yanlarına dönmek zorunda kalır. Gelenekçi olan aile yaşamı çaresiz Meral'i boğmaktadır. Neyse ki kızkardeşi yanındadır...

Salı (12')

Yönetmen: Ziya Demirel

Konu: Lise çağındaki Aslı okula giderken, basketbol oynarken ve otobüsle eve dönerken üç farklı adamla karşılaşır ve yönetmen bu sayede bize büyük şehirde, günlük hayatta karşılaşmalarla kurulan ilişkileri anlatır...

Savaş Bölgesi (6')

Yönetmen: Oğuzhan Kaya

Konu: Savaş bölgesinde, ofiste sıradan bir gündür. Kopyalanması ve yok edilmesi gereken sonsuz belge vardır...

A Short Film About Wong Kar Wai (24')

Yönetmen: Ömer Çapoğlu

Konu: Kara sevdalı Harun, sokakta gezinirken film (hayal) satıcısı Erhan'a rastlar. Wong Kar Wai filmleri Harun'u alır götürür...

Tuhaf Zamanlar (11')

Yönetmen: Mehmet Emrah Erkani

Konu: Orta yaşlı bir travesti olan Haldun geceleyin yürüyüşe çıkar. Bir araba durur, içinde üç potansiyel müşteri vardır, biner ve olaylar gelişir...

Ekstralar: 

- Festivalde ana başlıklardan biri Türkiye Sineması olduğu için, bir akşam Türk müzikleriyle "Cinema Turkey Now Party" yapıldı. 

- Ayrıca kadın sinemacılar hakkında yapılan bir söyleşide (Women in World Cinema) Toz Bezi'nin yönetmeni Ahu Öztürk de konuşmacılar arasındaydı. İkisine de gidemedim ne yazık ki...

- Son olarak, festival boyunca Türk içecek ve yiyecekleri sinemanın barında satılıyor. Amsterdam'ın göbeğinde bir barda rakı veya Efes birası içebilmek, poğaça, pide, baklava vs bulabilmek, değişik bir duygu. 

Kısacası:

Yine bol dertli bir Türkiye sineması seçkisiyle daha karşınızdayız. Ülke dertli... Gerçekleri anlatarak üretmek isteyen herkesin içinde, geleneklerle boğuşmak ve kendi kimliğini oluşturmak arasında sıkışıp kalma duygusu var. Nasıl dertli olmasın ki filmler? Yine de tüm filmlerin "Çoğunluk" kadar yorucu olmamasını umuyorum, ard arda kaldıramıyorum yoksa. Bakalım...

Film: The Help (Duyguların Rengi)

Bir kitap ünlü olduğunda, ne ile ünlendiyse, onun hakkında bir kapak tasarlayıveriyor yayınevleri. Dolayısıyla bi kitabın filmi çıktıysa, illa o filmden bi sahne koymak zorunda hissediyorlar kapağa. Muhtemelen okurun Hollywood simalarını kitap kapağında görmesi satışları arttırdığı için bu yolu tercih ediyorlar. Fakat bu durum bazen kitabın sıradan görünmesine sebep olabiliyor. Kitabın içeriğini anlatamayabiliyor.

Örneğin Duyguların Rengi. Filmi çıkmadan önce Türkçe'ye çevrilmedi sanırım. Türkçe baskısında bulabildiğim tek kapak yanda gördüğünüz. 

Bu kitap türkiye'de ilk defa vitrinleri işgal etmeye başladığında "püf" deyip geçmiştim. Uluslararası bestseller olan, üstüne bir de filmi çekilen romanlara karşı önyargım var. Kapakları hep birbirine benziyor. Gerçeklerden uzak, prenses hikayeleri. Bu kitabı da öyle bi şey sanmıştım. Hiç girmedi ilgi alanıma. Dört tane kadın vardı kapakta, ikisi hizmetçi, siyahi. "Duygu" kelimesi geçiyordu kocaman. Üstelik mottosu "Değişim bir fısıltıyla başlar." idi. Dedikodular, duygular, kadının özgüveni vs... Modern dünyanın dillere doladığı, moda haline getirdiği özgürlük vaatlerini çağrıştırdı hemen.

Şimdi neden birden ilgileniverdim o halde?

---

Geçtiğimiz günlerde bir internet sitesi keşfettim: www.whatismymovie.com Aklında bir film sahnesi var fakat hangi film olduğunu, kimlerin oynadığını hatırlamıyor musun? Birkaç anahtar sözcük yaz, site sana bütün ihtimalleri sıralasın.

Ben de siteyi kendi amaçlarım doğrultusunda kullandım. Şöyle ki, uzun zamandır hep kadın yazarlarla ilgili film izleme isteği dolanıyordu içimde. İçim şişmişti erkek dünyasına maruz kalmaktan. "Female author", "author, woman" gibi çeşitli söcüklerle arama yaptım, afişi ilgimi çeken filmleri not aldım. İşte o notların arasında The Help de vardı. Hatta en çok bu ilgimi çekti çünkü bir zamanlar hafızamda yer kaplamasın diye arka kapağını okumaya bile yeltenmediğim bu romanda, hiç beklemediğim şekilde kadın bir yazar/gazeteci yer alıyordu! Üstelik siyahi hizmetçiler hakkındaydı! Çok şaşırdım, önyargılarıma kızdım, ilk fırsatta da oturdum izledim tabii.

Filmdeki oyunculuklar müthiş, tam aradığım kıvamda bir gerçeklik var. Yazar, New York'ta magazin yazarı değil, gerçekleri yazarak ifade etme aşkı duyan gerçek bir yazar. Hikaye hizmetçilerle ilgili, bu da bu sıralar özellikle ilgilendiğim bir konu. Türkiye'de çıkan Toz Bezi filmini uzun zamandır takip ediyordum. Ağustos sonunda Amsterdam'da gösterilecek, heyecanla bekliyorum. Taa 2013'te bu bloğa "acaba blog yazan bir temizlikçi var mıdır?" içerikli kısa bi yazı yazmıştım. O zamanlar nereden aklıma geldi bu soru, bilmiyorum fakat o zamandan beri merak ettiğim konulardan biri. Sibel K. Türker'in Mecnun Kelebekler'i ve George Orwell'in Burma Günleri de pekiştirmişti merakımı. 

---

Ve tabi bu ilginin bir de kişisel bir sebebi var: Son iki yıldır hayatımda ilk defa, yaşadığım evde bir temizlikçi çalışıyor. Üniversite yurdunda da vardı ama bu seferki daha farklı geliyor nedense. Benim kirlettiğim ve istesem temizleyebileceğim şeyleri başkasına yaptırmak çok tuhaf bi şeymiş. Temizliğe zaman bulamayan biri olsam neyse ama zamanım var. Kiranın içine temizlik de dahildi, istesek de istemesek de o parayı verecektik, biz de kazıklanma korkusuyla büyümüş her Türk gibi, hiç düşünmeden "tamam, gelsin" dedik. Şimdi ahlaki bi savaş içindeyim kendimle. Şimdiki aklım olsa, istemezdim. Fakat bu saatten sonra "gelme, gerek yok" demek O'nu işinden etmek olur. Ayrıca "neyime gıcık oldun ki" diye düşünebilir. Nasıl anlatırım derdimi? "Benim kirlettiğim yeri başkasının temizlemesi, kendimi Hindistan'daki memsahibler gibi hissetmeme sebep oluyor." mu diyeyim? Koskoca bi sektör var, bu işten para kazanan milyonlarca insan var. İşsiz mi kalsınlar? Nedir benim derdim? Karşı olduğum şey tam olarak ne? Ev temizlemeyi alçaltıcı bir iş olarak mı görüyorum? Neden? Kafalar karışık bende... Filme dönelim.

---

Kısacası film, bir adet kadın yazar, bolca siyah hizmetçi, bolca beyaz evhanımı barındırıyor. Üstelik hizmetçilerden biri de yazmayı seviyor. Her gün yatmadan önce yazarak dua ediyor. 

Film, Burma Günleri ile Mecnun Kelebekler'in karışımı bir etki bıraktı üstümde. Konu hizmetçilerin yaşamı olunca, siyahların ezilmesi ile alt sınıftan olanların ezilmesi birbirine çok benziyor. İnsan günlük hayatta kendinin yapabileceği ufak işleri başkasına yaptırınca kibirleniyor. Ve bu kibir, hizmetçinin hayatında iki durumda da benzer etkiler bırakıyor.

---

Toz Bezi'nde neler göreceğim bakalım... Muhtemelen The Help'teki kadar iç açıcı bir sonu olmayacak. Malum, çok satanlara girebilmek için bedava bulmuş gibi umut dağıtmanız lazım. Türkiye'de umut bedava değil, bedavaymış gibi davranmayı da pek sevmiyor sinema dünyamız.

---

Yazıya başlamadan önce The Help'in diğer kapak tasarımlarına baktım. Bikaç güzel örnek buldum. Bence en güzeli ilk ikisi.

   

 

  

yüzeysel entellektüel (ben)

kendime yeni bi amaç bulmam lazım. yazdıklarımın boktan olduğunu fark ettim yine. üstelik üzerinde çalışırsam daha iyiye gider mi, şüpheliyim. yine de yazmak istiyorum. ne kadar sabırsız olduğumu, kelime dağarcığımın darlığını bilmeme rağmen, içimdeki bu değişimi buraya yazasım geliyor. çünkü başka bir işe yaramadığımı biliyorum. yirmidokuzuma girdim ve hala uzmanlaşmadım hiçbir alanda. her şeyin tadına bırakıp vazgeçiyorum. emek vermek mi zor geliyor? muhtemelen. fakat emek vermiyorum çünkü emek verince daha iyiye gideceğimden emin olamıyorum.

en uzun süren sevdicekliğim yazmaktı, sanırım onunla da ilişkimizin ne kadar yüzeysel olduğunu kabullenmem gerekiyor. yapma demiyorum kendime, ama hobi olarak yaptığını kabullen, diyorum. blogta ciddiyetsizce yaza yaza imla kurallarını bile unuttum. bi tek -de'yi, -mi'yi ayırmam gereken yerleri biliyorum. bir gün ayrı mı yazılır, bitişik mi, ondan bile emin deilim çoğu zaman, sözlüğü açıp kontrol ediyorum. aslında edebiyat okumalarını da bıraktım. ne bulursam onu okuyorum. biraz yokluktan (türkçe kitap bulma sıkıntısı), biraz da sırf okumuş olmak için okuduğum için. edebiyat/sanat dünyasının içinde olma isteğim sadece özentilikten mi kaynaklanıyor, yoksa gerçekten var mı bende bi ışık... yıllardır soruyorum bu soruyu kendime... (allahım bu dünyaya ben niye geldim?)

yüzeysel entellektüel, işte ben buyum. grup vitamin'in, fikret kızılok'un şarkılarında dalga geçtikleri kişilerden biri benim. kendimi pazarlama yeteneğim olsa ünlenip onların doğrudan hedefi olaiblirdim. sorun şu ki, seviyorum bu adamları ve o laf sokan şarkılarını. mazoşist miyim acaba? evet, biraz. ya da hala umudum var, belki, yeterince iyi bi çocuk olursam ya da yeterince çok çalışırsam, fikret kızılok dinlerken hiç vicdan azabı duymamayı, hiç utanmamayı başarabilirim, gibisinden...

ne olduğunu bilmek, kendini kabul etmek, ne istediğini az buçuk ayırt edebilmek gerek. yoksa yarım yamalak oluyorsun işte böyle. allah akıl fikir versin.

hala okuyabilirim neyse ki (ki ayrı mı? öyle gibi). elbet bir işe yarar. dua eder gibi kitap okumak da tuhaf... tevekkül içinde kitap okuyorum. amaç ne? akademik mi? değil. beyaz yaka kariyeristliği mi? değil. edebiyat mı? değil. sanırım sorunumuzun ismi: hiçbirine götümün yememesi. isim koyunca çözüm bulmak kolaylaşır, hadi bakalım...

hıçkırırken aydınlanan, aynı zamanda "anlamıyorum ki söylüyorum işte" diyebilen tüm sarhoşlara gelsin:

Bir Kitapçı Dizisi: Black Books

Dükkanın sahibi Bernard, nalet bi  insan. İnsanlardan (müşterileri de dahil olmak üzere) nefret ediyor, daha doğrusu onlara tahammül edemiyor. Hiç müşteri gelmese, bütün gün dükkanda kendi halinde takılsa daha mutlu olacak. 30lu yaşlarında bi adamın para kazanmayı kafasına zerre kadar takmadan, sahaf açabilmesine, canı sıkılınca müşterileri kovalayıp dükkanı kapatmasına özeniyor insan biraz. 

Bernard'ın yan komşusu: Fran. Tuhaf tuhaf şeyler sattığı bir dükkanı var O'nun da. Gelen malların ne işe yaradığını anlamak için epey uğraşması gerekiyor. Abidik gubidik hediyelik ürünler işte. Canı sıkıldıkça Bernard'ın dükkana geliyor, sigaranın şarabın dibine vuruyorlar.

Bir gün hayatlarına Manny giriyor. Bi şirkette muhasebeciyken, kaderin cilvesiyle Black Books'ta çalışmaya başlıyor ve bu muhteşem üçlü sürekli didişen kankalara dönüşüyor. 

Bernard ne kadar suratsız, sandalyeden kalkmayan, yediğine içtiğine dikkat etmeyen, kimse dokunmasa aynı sandalyede uyuyup uyanıp kitap okuyup şarapla beslenip tekrar uyuyabilecek bi insansa, Manny de bi o kadar insan canlısı, muhabbeti seven, yardımcı olmayı seven, Bernard'a çeki düzen vermeye çalışan, sabitlikten canı sıkılan bi insan. Dolayısıyla bazen birbirlerini tamamlıyorlar, bazen ikisine de gına geliyor ama her seferinde Fran'in de araya girmesiyle dengeyi bulup tekrar bir araya geliyorlar. Yoksa biz niye izleyelim zaten, di mi?

Bence dizinin en güzel kısmı, bu üçlünün diğer insanlarla iletişimi. Manny'yi çok normallmiş gibi anlattım ama O da normal değil. Hiçbiri diğer insanların yanında rahat edemiyor. Sıradan insanların tuhaf davranışlarına anlam veremiyorlar. Ve bunları direk söyledikleri için başları derde giriyor. Dolayısıyla bu dükkan onların cenneti. Dışarıya uyum sağlamak zorunda kalmadıkları için hayattan soyutlanmış olsalar da, herkesin cenneti kendine. Ve onlarınki en güzeli. 

Çünkü kitapçılık değişik bi iş. Kitapçıda takılan her müşteri (ben de dahil olmak üzere) özel olduğunu, diğer insanlardan üstün olduğunu düşünür. Kitap, entellektüel bi üründür, zorunlu değildir ama lüks de değildir. Hele ki sahaftaki kitaplar, antika değeri yoksa ucuzdur, yani az parayla çok değerli şeyler almanın verdiği gururlu hazzı yaşatır. Kimi müşteri sadece kitap kokusu için gelir. Kimisi arkadaşlarıyla gelir, birbirlerine okudukları kitapları gösterip ne kadar güzel/kötü olduklarını anlatırlar. Niyetleri bu olmasa da birden kitap eleştirmeni  kesilirler, iticidirler dışarıdan bakan biri için. Ve bizim Bernard, dükkan sahibi olduğu için insanlara hep dışarıdan bakmaktadır, tiksinmekte haklıdır. 

Kimi müşteri gelip, raflarda arama zahmetine girmeden, nası bi kitap istediğini anlatır. Misal, "tatilde okuyacağım, uzayla ilgili bi kitap istiyorum ama sıkıcı olmasın", der. Acemi kitapçı bu tür soruları sever, bulmaca gibidir. Rafları ne kadar iyi tanıdığını kanıtlama imkanı sunar. Entellektüel zekasını kullanma fırsatı verir, ortalığı toplamanın dışında bir görevi daha olduğunu hatırlatır. Fakat yıllarca kitapçılık yapmış biri için bu artık sıkıcıdır. Bernard bu müşteride kötü bi okur görür. Raflardan korkan, kendi kendine kitap arayıp seçme yeteneği olmayan bir müşteri. Ve alabildiğine küçümser bu müşteriyi, bi an önce ondan kurtulmak ister. Yine haklıdır.

Misal bi keresinde bir kitap serisinin kaplarının gerçek deri olup olmadığını sorar müşteri, salonundaki mobilyalarla uyumlu olmasını istemektedir. Bernard tabi ki "gerçek Dickens" der ve kovalar adamı.

Sahaflarla büyük kitapçı zincirleri arasındaki farkı da gözümüze sokar dizi. Büyük kitapçılara yanlışlıkla yolunuz düşse bile bi şeyler alıp çıkarsınız. Bi taraftan bi şeyler yeyip kahvenizi içerken bi taraftan kitapları kurcalarsınız. Yeni çıkan kitaplar gözünüze sokulur. Kitabın değeri değil, arkasındaki pazarlama gücü rafta önlere çıkmasına sebep olur. Bi kitap vitrinde ne kadar çok sayıda yer alıyorsa, müşterinin de o kadar ilgisini çeker. Yani saçma sapan kitaplar da o vitrinlerde yer alabilir. Ve müşteri kıyafet alır gibi kitap alır. Büyük kitap zincirlerinde çok satanları almaya alışmış müşteri Bernardınki gibi bi sahafa gidince burun büker. Dağınıktır, etrafında dönüp duran görevliler yoktur, bilgisayar sistemi yoktur. (Şimdi çoğu sahafta bilgisayar sitemi var ama ikibinlerin başında geçiyor bu dizi. Ki şimdi çekilseydi bile bilgisayarın getireceği düzeni Bernard'a yakıştıramıyorum.) Kısacası Bernard bu tip müşteriden de tiksinir.

Sanmayın ki gerçek okurlara saygı duyar, hayır onlardan da tiksinir. Bernard'ı özel kılan da budur. Her yönden katlanılmaz, muhabbet tıkayan bir tiptir. Ama bi şekilde sevdirir kendini. 

Antidepresan etkisi yapıyor dizi. İzledikçe "aman be" diyorsun kendine, "rahatla, kasma bu kadar". Düzenli hayat, kariyer, insan ilşkileri... normal görünen her şeyde bi tuhaflık var. Uyum sağlayamayışını o kadar da takma kafana. Ve çocukluk hayallerine geri dönüyor insan, sahaf açmak, dünyayı boşverip dört duvar arasında kendi cennetini yaratmak... Gerçekler kafaya üşüşmeden önceki hayallerle dalga geçerek hayal kurulan 3-5 dakika...

- İngiliz yapımı

- 2000-2004 arası çekilmiş, 3 sezon, 18 bölüm

- Bi bölümde Simon Pegg barındırıyor.

- Bernard'ı oynayan Dylan Moran'ın stand up gösterileri var youtubeda. Güzel ama ingiliççe.

- Manny'yi oynayan Bill Bailey'nin bi youtube kanalı var. Stand up parçacıkları da var burda.

- Fran'i oynayan Tamsin Greig'in de dizileri varmış, birini buldum, izlemek niyetindeyim: Episodes

Atina ve Girit Notları

Bi önceki yazımda gezme eylemini sorgulamama rağmen Yunanistan'la ilgili bikaç şey yazmadan duramadım. İleride dönüp baktığımda hatırlamam lazım. Bi de belki birilerinin işine yarar dediğim ayrıntıları vereceğim.

Genel:

- Her yerde olduğu gibi burda da Airbnb evlerinde kalmak otellerden çok daha ucuza geliyor ve daha güzel. Sonuçta yerel insanların evini paylaşıyorsun. Her ne kadar belli bi ücret karşılığı kalsan da ev sahipleri profesyonel olmadığı için daha gerçek oluyor somurtkanlıkları veya güleryüzleri. Müşteri değil paralı misafirsin (!). Anahtarı teslim ettikten sonra evsahibi, ya okuldaki, postanedeki işine dönüyor, üniversitede sınavına koşuyor ya da mutfakta yemek pişiriyor. Sen gezmeye gidiyorsun. Geldikçe, evde karşılaştıkça muhabbet ediyorsun, evdeki eşyaları, kitaplığı kurcalıyorsun. Hatta evsahibin yeterince sıcakkanlıysa ve vakti bolsa şehri birlikte gezebilirsin bile.

- Klasik bir bilgi ama ben de söyleyeyim: Türk olduğumuzu öğrenen hiçbir Yunan surat asmadı. Sokaklarda Türklere karşı isyanda kahraman olmuş Yunanların heykelleri olsa da bol bol, hemen anlayabiliyorsun bizim onları sevdiğimizden çok sevdiklerini bizi. Biz tatildeyken Atatürk Havalimanı'nda patlama oldu. Ne zaman Türkiye'den konu açılsa yarım yamalak İngilizceleri ile üzüntülerini belirtmeye çalıştılar. Dil sorunu olmasa kimbilir neler konuşacaktık. Turistsin tabi iyi davranacaklar, demeyin, yapmacık/öylesine üzüntüyle gerçek olanı çok net anlaşılıyor.

- Yemek konusunda Hanya Atina'dan, Heraklion Hanya'dan daha ucuz. Cacık fiyatları 2,80-5,50euro arası değişiyor benim gördüğüm kadarıyla. Daha lüks mekanlarda daha pahalı bile olabilir. Atina'da 4'ün altında gördüğümü hatırlamıyorum. 2,80lik olan Heraklion'daydı.

- Ucuz içki bira değil, şarap ve uzo. Olması gerektiği gibi. O yüzden bizim başlarda yaptığımız gibi bira niye pahalı yaaaa, diye ağlamayın, mantıksız. Ayrıca büyük ihtimalle yemeğin üzerine Yunan rakısı ikram edecekler (yanında karpuzla birlikte). Çok fazla sarhoş olmaya çalışmayın o yüzden, iyice zom olursunuz. Yunan rakısının bizimkiyle alakası yok, shot olarak içiliyor, sert.

- İlla bira içecekseniz yerli biraları Mythos, Alfa ve Fix. Biz Mythos'u sevdik daha çok. Türkiye'deki Tuborg ve Efes Pilsen'in konumu gibi, Mythos olan yerde Alfa olmuyor, Alfa olan yerde Mythos olmuyor. Marketlerde genellikle 1,5 euro civarında. Mekanlarda ise 2,5tan 5'e kadar çıkıyor gördüğüm kadarıyla. Ayrıca hiç özlemediğim Heineken ve Amstel neredeyse her restoranda var ve anlayamadığım bir şekilde yerli biralardan daha ucuz.

- Biz mi çok şanslıydık bilmiyorum ama neredeyse gittiğimiz her restoranda -çok lüks yerler olmamasına rağmen- durmadan tatlı bi şeyler ikram ettiler. Hollanda'daki Yunan Tavernası'nda da aynı şey başıma gelmişti, o yüzden bir Yunan geleneği olduğunu düşündüm. Ama o kadar çok ikram oluyor ki, bu memleketin ekonomisi iyi bile dayanmış diyesi geliyor insanın.

Atina:

- Havaalanından şehir merkezine metro bileti 10 euro. Grup bileti 18 euro. Yani 2 kişi için grup bileti almak daha mantıklı.

- Duvarlardaki grafitileri görmezden gelmeyin. Keşke üç beş fotoğraf çekseydim de koysaydım buraya. Kepenkler kapandıktan sonra ortaya çıkan grafitiler sayesinde geceleri sokaklar sergi salonu oluveriyor. Buranın dertli ama güzel insanların ülkesi olduğu her yerde duvar yazıları, grafitiler olmasından belli.

- Bir açık hava sineması var: Thision. Bilet 8 euro. Hangi film olursa olsun, dili ne olursa olsun, paraya kıyıp girin, bi film izleyin. Kocaman bi ekran, etrafında çerçeve olmuş sarmaşıklar. Kırmızı sandalyeler, aralarda masalar. Dertli ya da neşeli yerlerinde filmin, çıkarın bi sigara yakın. Artık çoğumuzun evinde sigara içme yasağı olduğunu düşünürsek, evde olmayan konfor burada var. Sigara içmeyenler belki rahatsız olabilir ama onlar da bi denesin (izlemeyi), ne çıkar. Ya da siz en iyisi dumanı gökyüzüne üfleyin ki hem onlar rahatsız olmasın, hem de yıldızların altında olduğunuzun farkına varın.

- Sokaklarda çok fazla Türk turist yok. Fakat çingenelerin ya da çingene tipli çocukların Türkçe konuştuğunu duyabilirsiniz. Oranın yerlisi onlar. Kaldığımız sokaktaki bakkal teyzeyle el kol işaretleriyle anlaşmaya çalışırken bu çocuklardan biri çevirmenlik yaptı sağolsun. Çıkıp Kadıköy'ü andıran bu sokaktaki nargile kafeye gittiler sonra. Nereden nasıl gitmişler Yunanistan'a? Zamanında Türkiye'den kovulan Rumların torunları mı? Bilmiyorum.

- Şu sıralar Socrates Now isimli bir açık hava tiyatrosu var. 15 euro. Tabi oyun İngilizce. Benim için kötü bi deneyim oldu, o yüzden gitmek isteyen olursa uyarayım dedim. İsminden ve tanıtım yazısından Socrates'in savunmasının günümüze uyarlanmış versiyonu olduğunu sanıp çok heyecanlanmıştım. Üstelik küçük, tarihi bir mekanda açık havada oynanacaktı. Tek kişilik oyun. Socrates, kendi başına, kendini savunuyor. Uyarım şu: İngilizceniz çok çok iyi değilse gitmeyin. Tadı çıkmıyor. Günümüzle alakalı bi şeyler söyledi mi emin olamıyorum, çünkü söylediyse bile ben kaçırdım. Yine de öncesinde ve sonrasında şarap ikramı var. Oyuncu Türkiye doğumlu. Ve sonrasında seyirciyle sohbet kısmı var. Biz açık hava sinemasında yetişmek istediğimiz için sonrasına kalamadık ama bi şey anlamasan da sırf bunlar için gidilir:) Giden olursa söylesin lütfen, günümüzden bahsediliyor mu oyunda?

- Acropolis ne yazık ki 20 euro. Ve o kadar araştırmamıza rağmen daha ucuz bir indirim kartı vs bulamadık. Birkaç Yunan arkadaşımız "Acropolis Müzesi'ne gitseniz daha çok şey görür, daha çok bilgi edinirsiniz, Acropolis asıl orada anlatılıyor" dedi. U. daha önce bu müzeye gitmiş, çok güzel olduğunda hemfikirdi. Üstelik müze 5 euroydu. Sonuç olarak Acropolis'e değil, Müzesine gittik. Kesinlikle tavsiye ederim. Acropolis'in kimlerin elinden geçip yağmalandığına dair bir video var. O'nu izledikten sonra heykeller daha çok anlam kazanıyor. Bir videoda da sökülen heykellerin Avrupa'ya kaçırılırken başlarına gelenler tek tek anlatılıyor. Okyanus dibinde kaybolmayanlar şu an British Museum'da veya Louvre'da vd müzelerde sergileniyorlarmış.

- Yine Yunan arkadaşlarımızın tavsiyesi üzerine, Atina manzarasını görebileceğimiz bir tepeye çıktık: Areopagus. Akropolis de daha yakından görülebiliyor buradan. Günbatımını izleme merakı olanlara o saatlerde gitmeleri tavsiye edilir.

- Atina'da Plaka bölgesinde ara sokaklarda yürümek güzel, beklenmedik yerlere çıkıyor. Merdivenlerde bi sürü kafe var. Arada bi aşağıdan yukarı doğru esen rüzgara karşı merdiven sandalyelerinde oturup dinlenmek iyi geliyor. Bu ara sokaklardan birinde bi müzik sesi duyduk, Socrates Now'un oynadığı tiyatro civarında. (Bu arada bu tiyatro ilk Yunan üniversitesiymiş. Şimdi aynı zamanda müze.) Bi sokak sanatçısı, sonradan adının buzuki olduğunu öğrendiğim bi aletle, tanıdık melodiler çalıyor. Sese doğru gittik. Oturduk epey bi dinledik, Türk-yunan ortak müziklerinden bi şeyler çaldı, gözlerimiz doldu. Türk milliyetçiliğinden değil, coğrafya milliyetçiliğinden. 2 senedir yabancı bi kültürde yaşamanın getirdiği özlemden. Sarılmak istediğim ilk Yunan, bu çocuk oldu. 

- Monastiraki bölgesi de gezilesi bi yer. İkinci el eşya merkezi aynı zamanda. Kitap, ev eşyası, antika, kıyafet, ne ararsan. Kilo diye bir kıyafet mağazası var ki, ikinci el kıyafetler kilo üzerinden fiyatlandırılmış. Dolayısıyla epey ucuza geliyor. Misal, soğuk iklimde yaşıyorsun, yazlık kıyafetin yok ve Atina'ya mı gideceksin? O soğuk memlekette senede 1-2 hafta giyeceğin kıyafetlere bi sürü para vereceğine, boş valizle gel, tatilinin ilk günü hemen Kilo'ya git, al ihtiyacın olan her şeyi. Öyle bi yer.

- Atina'da Santa Maria Del Mar plajına gittik bi de. Arkadaşlarımızın arabasıyla gittik ama saatte bir filan otobüs de varmış. Bence su güzeldi, kumluydu, bikaç yosun parçası yüzüyordu sadece. Ama Yunan arkadaşlardan biri (dalgıçlık filan da yapıyormuş) girmem ben bu suya dedi. Eskiden çevredeki evlerin kanalizasyonları direk denize karışıyormuş. Artık öyle değilmiş ama bazıları sevmiyor kısacası. Biz deniz görmemişler olarak bulduğumuza girdik, pisliğine pek bakmadık.

- Şehir merkezinde büyük süper market pek yok, daha çok bakkal var. Süpermarket, AVM türü yapılar şehrin dışına, arabayla gidilecek mesafede yerlere inşa ediliyormuş. 

Girit:

- Girit'te illa ki arabayla gezmelisin deyip duruyordu hem internette okuduğum yazılar, hem de Atina'da konuştuğum Yunanlar. Doğru, adım başı güzel şeyler var, durup durup takılmak gerek. Fakat otobüsle de gezilebiliyor. Misal pek çok plaja/köye otobüs var. Ve biletler de ucuz. Tek sorun zaman, Tatil dediğin genelde üç beş gün, şehir merkezini ve yakın plajları anca geziyor insan. Yoksa tabi ki arabayla, karavanla, bisikletle, hatta yürüyerek gezmek daha güzel olur.

Hanya:

- Hanya havaalanından merkeze otobüsler var, yanlış hatırlamıyorsam 1,30 euro.

- Hanya'da kaldığımız Airbnb evinin linkini vermeden edemeyeceğim: Eleni'nin evi. Eleni ve esi ilgileniyor. Ikisinin de İngilizcesi çok iyi olmadığı için eve varana kadar yazışmaları yurtdışında olan kızlarıyla yaptık. Varınca çatpat İngilizcelerimizle anlaştık. Evin güzelliği, merkeziliği filan önemli değil (ki aslında her yönden çok güzeldi). Ama o kadar tatlı insanlardı ki, sanki bi arkadaşının ailesini ziyarete gitmişsin gibi. Keşke biraz daha anlayabilseydik birbirimizi ve keşke biraz daha girişken bir insan olsaydım da misal bi akşam oturup birlikte uzo içebilseydik. Türkiye'nin sevdiğim yönleri bu ülkede, çok tanımadığım bu insanlarda toplanmıştı sanki. Bunları düşündükçe burda Yunan Tavernası'ndaki amcaya gidip sarılasım geliyor. Hepsini o temsil ediyormuş gibi. Neyse...

- Şehir, Girit'in en güzel şehri diye biliniyor. Hangi Yunan'a sorsak öyle dedi. Butik otellerle, kiralık odalarla, pahalı dükkanlarla ve restoranlarla dolu küçük ara sokakları kartpostalların asıl konusu. Tabi bunlar hep Venedik etkisi görmüş eski şehir bölgesinde. Bizim kaldığımız evin olduğu bölge ve daha gerileri ise bu eski şehre 7-8dk yürüme mesafesinde. Her turistik şehirde olduğu gibi, sıradan insanlar bu cafcaflı sokaklarda yaşamıyor. Bu yüzden de airbnb güzel bi şey. Gezerken sanal bi dünya içinde boğulmuyorsun, gerçek hayatla bağlantı kuruyorsun. Yazı airbnb reklamı oldu bildiğin. Aslında couchsurfing bunun daha gerçeği. Fakat CS'i tam olarak kullanmayı hiç beceremedim, misafir olma tekliflerim hiç kabul görmedi. Nedendir bilmem. Neyse bu kadar viral yeter.

- Atina'da adım başı sahaf, antikacı olmasına rağmen, Girit'te gezdiğim iki şehirde yani Hanya ve Heraklion'da hiç sahaf görmedim. Sadece yeni kitap satan pahalı dükkanlar var. Buradan anlıyoruz ki, özellikle turistik bölgelerde dükkan kiraları fena pahalı ki sahaflar karşılayamıyor. Fakat sıradan insanın yaşadığı kısımlarda da denk gelmedi. Belki bi sahaflar bölgesi vardı da ben kaçırdım.

- Plajlara gitmek için şehir merkezinde 15-20 dakikada bir kalkan otobüsler var. Biz evsahibimizin önerisi üzerine Agia Apostoli'ye gittik, yaklaşık 20 dk, duraktan alırsan 1,20 euro, otobüste şoförden alırsan 2 euro. Plajda şezlong ve şemsiye 2şer euro. Kafe var bi tane, 2-3 euroya karın doyuracak şeyler satıyor. Bütün gün takılmalık bi yer. Tabi kendi şemsiyeni filan getirirsen bedava da kalabilirsin, halk plajı. Deniz kumlu ve temiz.

- Burda da bir açık hava sineması vardı ama bi kez daha sinemada vakit harcamak istemedik. Zaman kısa!

- Hanya'ya yukarıdan bakmak için Schiavo denen bir kale burcu var. Şöyle bir yol ile çıkılıyor:

Çıkış ücretsiz. Zaten yukarıda ottan başka bi şey yok. Halbuki Hanya'yı ve denizi gören kıymetli bi manzarası var. Oraya lüks bi restoran yapılmaması biz Türkler için şaşılacak şey. Manzaranın fotoğrafını çekmişiz bu kez: 

- Hanya'da deniz kenarındaki restoranlar, kafeler tahmin edilebilir ki çok pahalı. Fakat sahilin bi de sağ tarafı var. Yine deniz manzaralı Akti Mialoui caddesi var ki, fiyatlar neredeyse yarıya düşüyor. Son akşam keşfettik biz burayı ne yazık ki, çok daha ucuza gelebilirmiş yeme içme.

Agia Pelagia:

- Hanya'dan Heraklion'a yarım saatte bir otobüs var. Bu küçük yazlıkçı köyü de o yol üstünde. Aslında otobon o yol üstünde, köye gitmek için dağın eteklerinde yokuş aşağı epey bi gitmek gerekiyor. Otobanda inip otostop çektik. 3. araba durdu, ilk ikisi de "valla kusura bakmayın, görüyosunuz araba dolu" bakışı attı. Heraklionlular buraya yüzmeye geliyormuş günübirlik, duran çocuk da onlardan biriydi. 

- Sanırım 2 plajı var ama biz sadece birine gittik, kaldığımız yerin hemen dibindeydi. 

- Yine Airbnb'de kaldık ama bu kez ev değil, otel odasıydı. Hanya'daki evsahibimizden sonra epey bi hayal kırıklığına uğradık tabi. Ev sıcaklığına alışmışız, adam bize müşteri gibi davrandı! Bak sen... Dandik bi oteldi, epey ucuzdu, beklentiyi düşük tutunca iyi bi yerdi.

- Lakin sahil çok küçük ve kalabalıktı. Gece 12'de hayat tamamen bitiyordu. Denizi de diğerlerine göre taşlık olunca, yeyip içip yüzüp yatmaktan başka aktivite olmayınca, yani gezecek yeri olmayınca  sıkıldık biraz. Aslında kafa dinlemek için şehir dışında bi yer ayarlamıştık ama gezmelere doymamışız demek ki. Esnaf 4 gözle turist bekleyen esnaf. Isınamadık bi türlü buraya.

Heraklion:

- Agia Pelagia'dan yine otobüsle Heraklion'a geçtik (Çünkü dönüş uçağımız Heraklion Kazancakis Havaalanı'ndandı). Günde 2 tane varmış bu otobüs, internette pek bilgi yok, insanlara sora sora öğrendik saatini.

- Heraklion, Girit'in günahı alınan şehri. İnternette okuduklarım da, Yunanistan'da konuştuğum yerliler de hep Heraklion'da bi şey yok deyip durdular. Tamam, çok turistik olmayabilir ama ben sevdim. Bi kere daha ucuz diğerlerinden. Dolayısıyla Heraklilon'da kalıp, otobüsle çevredeki yerleri gezmek mantıklı. Misal Knossos diye bi antik kent varmış (bizim vaktimiz yoktu ama Heraklion deyince akla burası geliyormuş). Veya yine otobüsle çevredeki plajlara gidilebilir. Güzel müzeleri var. Hiçbirine gidemedim ama gözüm kaldı: Kazancakis Müzesi, Girit Tarihi Müzesi vs... 

- Ayrıca bi sürü meydanı var. Şansımıza bi sokak festivaline denk geldik. Her geçtiğimiz sokakta, meydanda bi konser vardı. "1st Street Art Festival Heraklion". Yani şehri sürekli kıpır kıpır gördüğümüzden midir nedir çok sevdim ben. Gereksiz turistik süslemeler de yok, kendi insanı için güzelleştirilmeye çalışılıyor gibiydi. 

- Diğerlerine göre ucuz olması oranın halkı için iyi olmasa da, bizim için kazıklanma korkumuzun geçmesine, daha çok keyif almamıza sebep oldu. bi de tabi tatilin son günü, nerde olursan ol güzel geçer muhtemelen. 

- Bi de demeden geçemeyeceğim bi yer daha var: Kidonias Sokağı'nda Palia Poli Restoran.Çok tatlı bi amca ilgileniyor. Gündüz müşteri azken gidersen daha çok muhabbet edebilirsin, akşam yoğunluktan yetişemeyebilir. Ama öyle masaya gelip ee nerelisiniz diye sıkıştırıp samimi olmaya çalışan zoraki güleryüzlü muhabbet değil onunki, o kadar efendi ki, insan nasıl karşılık vereceğini şaşırıyor.

Bu kadar.

Bir eylem: Gezmek

Gezmek pek çok etkene bağlı günümüzde. Birincisi para tabi ki. Hiç paran yoksa gidebileceğin yerler vize gerektirmeyenlerle sınırlı. Otostopla yolculuk edebilir, couchsurfingte veya tanıdıklarında kalabilirsin. Gittiğin yerlerde geçici işlerde çalışıp yemelik içmelik para kazanabilirsin. Az paran varsa vizeli yerlere gitmek yine sorun olabilir. Bi kere schengen almak için düzenli bir gelirin olduğunu kanıtlaman gerek. Veya sivil toplum organizasyonlarının projeleriyle gezebilirsin.Her koşulda çok çok zengin değilsen ucuz bilet ve konaklama yöntemlerini iyi araştırman gerek. Aylar önceden alırsan biletin ucuza gelir. Yurt odaları misali hostellerde veya airbnb evlerinde kalabilirsin. Gittiğin yere bağlı olarak ucuza kiralık oda da bulabilirsin. Kısacası uçak firmalarının reklam ettiği kadar kolay bi şey değil hala seyahat etmek. Hiç para ile az para arasında büyük fark var, az para ile orta halli para arasında da öyle. Kapitalizmin sunduğu fırsatlar dünyası bu.

Bu fırsatlardan olabildiğince fazla yararlanıp aylar öncesinden bi gezi planı yaptık yine U.la. Bizim evin fırsat takipçisi O. Boş vakitlerinde bilet sitelerini kurcalıyor. Dolayısıyla gezi planlarımızı uçak/tren biletleri, şehirde konaklama imkanı ve bizim isteğimiz belirliyor. Misal, sıcak, denizi olan ve yemek kültürü bizimkine benzeyen bi yerlere gitmek istedik. Tabi ilk akla gelen Yunanistan oldu. Peki Atina mı, Selanik mi, adalar mı? İşte buna büyük oranda bilet fiyatları karar verdi. Hepsi çok pahalı olsaydı muhtemelen ülkeyi de değiştirecektik. Bileti aldıktan sonra, tatil günü yaklaştıkça airbnb evlerini araştırdık, ayarladık. Gidince olabildiğince tasarruflu gezmek de kişiye bağlı tabi. Hazır Yunanistan'a gelmişiz, foursquare'deki en güzel restoranlarda bol bol deniz ürünü yiyelim, dersen işler karışıyor. Ucuz biletten ettiğin tasarrufu yemeğe yatırmış oluyorsun. Bu da bi seçenek tabi. Alış-veriş. Bi yerden alıp bi yere veriyor kurban olduğumun modern insanı.

Günümüzde gezmek tuhaf şey nitekim. Gezme isteğimizin ne kadarı içimizden geliyor, ne kadarı kendimizi mecbur hissettiğimizden, bilmiyorum. Şüphesiz etkileniyoruz seyahat reklamlarından, sosyal medyada paylaşılan fotoğraflardan. Beyaz yaka tanıdıklarımız durmadan bir yerlere gidiyor. O kadar fırsat varken değerlendirmemek, evinden başka yerde huzur bulamayan insanı bile rahatsız ediyordur artık. "Bak Necmiye Teyze'nin kızı Nermin ööööyle geziyor, sen anca evde otur film izle," diyor içimizdeki ses.

Öte yandan, bütün sene çalışmanın da tek amacı bu tatiller. Sıkılıyor insan, sabah kalk, işe git, streslen, akşam gel, film izle, maç izle, dışarı çık... Haberleri takip et, daha da streslen, elinden bi şey gelmeyeceğini düşün, daha da streslen... Aslında seyahatin getirdiği serserilik, mesleğini ne kadar seversen sev, çalışmak zorunda olmanın ödülü. Evinden uzaklaşma isteği serserisel bi şey değil midir? Özgürlük! Çalışmamak! Gezilecek yerler listesi dışında hiçbi sorumluluğunun olmaması! Evindeki düzeni bırakıp gitmek, lisede aileden ayrı tatile gitmek gibi bi şey özünde. Bu kez bi yetişkin olarak inşa ettiğin düzenli hayattan kaçıyorsun, kendini içine zincirlemek zorunda kaldığın hapishanenden kaçıyorsun. Kazandığın parayla, yaşamsal ihtiyaçlarını karşılamanın yanında, seyahat etme özgürlüğünü de satın alabiliyorsun. Pek çok insandan farklısın. Kültürel/sosyal sermayen ufkunu genişletmiş çoktan, seyahat denen kavramı tanıyorsun. Ayrıca kazandığın para da seyahati karşılamaya yetiyor. Her senelik izinde köye giden akrabalarını çaktırmadan küçümsemen de bundan. İstese onlar da gezebilir, gezmemeyi tercih ediyor cahiller!

Gezmek bir görev, rekabetin bir parçası. Parmak arası terlikli fotoğrafı instagrama koymasa bile insan o rekabetin stresini hissediyor. Herkes geziyor çünkü, gezmemek yerinde saymak demek, bi kayıp!

Bazen mutlu olmak için bu kadar yol tepmeye, bu kadar para harcamaya muhtaç oluşumuzu fark edip daha çok mutsuz oluyorum. Demek ki bi şeyler eksik ve yerini tüketimle doldurmaya çalışıyoruz. Her zamanki balkonumuzda, her zamanki manzaramıza karşı oturmanın nesi bu kadar kötü? Yunanistan'daki zeytinyağı olmayıversin salatanda, ne olur? Ya da gerçek domates mi istiyorsun? Saksıda yetiştir bahçen yoksa. Bunun için ülke değiştirmeye özlem duymaya cidden gerek var mı? Mutlu olmak için neden havanın sıcak olması gerekiyor? Hollanda'da Temmuz'da hala 16 dereceyse n'apalım yani, coğrafyana uyum sağlasana...(Son cümle inanmadan yazıldı evet)

Aslında gezmek de yaşam programımızda -okula gitmek, iş bulmak, evlenmek, çocuk yapmak gibi- yapılması gerekenlerden biri artık. Gezme yönteminle bu programa karşı çıktığını hissedebilirsin. Misal turlarla değil de kendin gezersin, pahalı otellerde değil de, hostellerde kalırsın, turist güzergahlarının dışına çıkarsın... Alternatif gezi rehberlerini takip edersin. Belki bi kitap yazarsın gezdiğin yerler hakkında... Hiçbiri kötü şeyler değil bunların.

Ama gel itiraf edelim, kendini gezmeye mecbur hissetmenin sebebi sadece "gezmek isteyişin" değil. Hepimizin mi damarında seyyah kanı var? Kaçmak istiyorsun günlük hayatından. İşin stresli olmasından değil, hangi işi yaparsan yap stresli olacağın korkusundan. Mecburiyetlerinden. Yaratmak zorunda olduğun düzenden.

---

Aslında 10 günlük Yunanistan gezimi yazmak için oturdum bilgisayar başına. Yazacak çok şey vardı. Ama ilk defa evimi özlemeden dönmüştüm bi tatilden. Bi türlü bırakmadı geri dönme isteği peşimi. Kendi kendime "Dışarda yemek yiyeceğim zaman mutlaka Amsterdam'daki Yunan Tavernası'na gitcem artık," diye söz verdiğimi fark ettim. Dünden beri üstüme çöken hüzün bi türlü gitmedi. U.ın yüzünde de vardı bi hüzün. Normal hayatımıza dönmüştük. Her gün şaşılacak bi şeyler bulduğumuz günler sona ermişti. Tatildeyken hiç olmazsa "saat gecenin körü ve tişörtle dışarda sigara içebiliyoruz ehiehi" diye şaşırabiliyorduk. Şimdi heyecanlarımızı kendimiz yaratmak zorundaydık. 

Ve gezi yazısı yazmak için kafamı toparlamaya çalışırken yıkarıdaki cümleler çıktı ister istemez. Dünyanın çeşitli yerlerinden gelen kartpostallarla dolu salon duvarıma bakarken, gezme eylemini sorguladım. İroni gibi ironi. Üstüne bi de Yunanistan gezi yazısı yazsam tam süper olur. 

Selam eder, Atina'nın sıcak gözlerinden öperim. Amstelveen'in bulutlarından da.