Kitap: The Rice-Sprout Song ve Yaşamak

Çin hakkında hiçbir şey bilmediğimi hatırlatan iki roman okudum. İki kitap da komünist rejime geçen Çin'de gündelik hayatı anlatırken, arka planda siyasi değişimlerin ipuçlarını da veriyor. Dolayısıyla tarihi olayların sıralamasını ve ayrıntılarını daha iyi anlamak için Çin tarihine biraz çalışmam lazım. Şimdilik sadece kitapların hissettirdiklerine odaklanabilirim.

Eileen Chang'in The Rice-Sprout Song'u ile başladım önce.

  Kitabın İngilizcesi geçti elime, dili bazı noktalarda biraz ağır geldi, keşke Türkçesini okusaydım diye düşündüm. Ama şimdi araştırınca gördüm ki kitap henüz Türkçeye çevrilmemiş ne yazık ki. Umarım Asya kitaplarının popülerleştiği bugünlerde çevrilir artık. Gerçi çok satan "iyileştirici (healing)" kitap türüne girmiyor, yine de belki araya kaynar diye umuyorum.

Çin'de 1950'li yıllar, toprak reformu yapılmış, yani topraklar zenginlerden alınıp halka dağıtılmış. Küçük bir köyde herkes çalışıyor, pirinç yetiştiriyor, bir kısmını da vergi olarak devlete vermek zorundalar. Ancak devlet de zor durumda olduğunu savunup vergiyi arttırdıkça arttırıyor, köylülere bir şey kalmıyor. Bitmek bilmeyen bir kemer sıkma politikası altında sürekli aç kalıyorlar. Açlık kitaptaki en görünen problem, arka planda ise muhbirlerden çekinme, oto-sansür, komünizmi çok seviyormuş gibi yapma zorunluluğu, bir yandan komünizm öncesi geleneklere duyulan özlem, bir yandan o geleneklerin getirdiği toplum baskısının özellikle kadınlara ve dolayısıyla da erkeklere dayattığı olumsuz etki var.  

Özetle kitap komünizm karşıtı ve feminist bir bakış açısından yazılmış. Yazar 1955'te, Çin'i terk ettikten sonra İngilizce olarak yazmış bu romanı, sonradan Çinceye çevirmiş. İleriki yıllarda yaşanacak baskıyı da öngörmüş adeta. 

Kitapta köylü olan ana karakterlerin isimleri çok ilginç: Moon Scent (Ay kokusu), Gold Root (Altın kökü), Gold Have Got (Altını olan), Gold Flower (Altın çiçeği). Şehirden gelenlerin, ya da devleti temsil edenlerin isimleriyse Çince bilmeyene bir şey ifade etmeyecek olan Wong, Ku gibi isimler. Yazarın romanı İngilizce olarak yazdığı düşünülürse, bu ilginç bir tercih. Sanki sıradan insanlara daha bir sempati duymamız için, hatta dikkatimizi çekmek için, aklımızda daha iyi kalmaları için böyle yapmış gibi. 

İkinci kitapsa Yu Hua'nın Yaşamak adlı romanıydı. 

İhtiyar bir köylünün pervasız gençliğini anlatmasıyla başladı. Başları epey komikti, Şener Şen'in ağa olduğu Yeşilçam filmlerindeki absürtlükleri hatırlattı. Tabi adam yaşlandıkça pervasız karakterinden ödün vermek zorunda kalıyor, bu sırada Çin'de yönetim değişiyor, komünizm kuruluyor ve The Rice-Sprout Song'daki gibi açlık hikayeleri genel ruha hakim oluyor. 

Bu roman, diğerinden farklı olarak, birkaç aydan değil, ihtiyar adamın yirmili yaşlarından (1940lar olsa gerek) ihtiyarlığa uzanan tüm ömründen, dolayısıyla yaklaşık kırk yıllık bir Çin tarihinden bahsediyor. Çin'de değişen politikaların, büyük şehirlerde alınan kararların, köylerdeki sıradan insan hayatına olan etkisine odaklanıyor. Örneğin komün sistemine geçilince köylüdeki yiyecek her şey ve tüm mutfak malzemeleri toplanıyor, artık köyün yemekhanesinde yiyeceksiniz deniyor. Zamanla kaynaklar tükeniyor, işler yemekhanede yemek çıkarılamayacak raddeye gelince köylüye tekrar "artık kendi yemeğinizi kendiniz yapacaksınız" diye emrediliyor. Kültür devrimi olduğunda ise şehirden gelen görevliler "bu köyde neden afiş, slogan ve bayrak yok?" deyip ceza veriyor. Tüm bunlar ihtiyarın aile dramının arka planı olarak anlatılıyor. 

Yazar kitabı 1990larda Çin'de yazmış, şaşırtıcı bir şekilde kitap Çin'de hiç yasaklanmamış. Filmi yapılınca o yasaklanmış ama.

----

Tüm bu olayların bir şey ifade etmesi için internette kaybolmak yerine hızlıca yapay zekaya danıştım. Olaylar şöyle gelişmiş: 

1911-12: Qing Hanedanlığı yıkıldı, Çin Cumhuriyeti kuruldu.

1921: Çin Komünist Partisi kuruldu (Mao Zedong)

1927-37: Milliyetçiler ve komünistler arasında iç savaş 

1937-45: Japonya'nın Çin'i işgali sebebiyle iç savaşa ara verildi. 

1949: İç savaşı komünistler kazandı, Çin Halk Cumhuriyeti kuruldu. 

1950-52: Toprak reformu harekatı (toprakların ağalardan alınıp köylülere dağıtılması, The Rice-Sprout Song'da işlenen konu.)

1958-62: Büyük ileri atılım (Sanayileşme ve tarımda komün sistemine geçiş denemesi. Büyük Çin kıtlığı yaşandı. Yaşamak romanında işleniyor.)

1966-76: Büyük proletarya kültür devrimi. (Bkz: Yaşamak romanı)

1976: Mao öldü, kültür devriminin sonu. 

1978: Deng Xiaoping dönemi başladı, ekonomiyi dışa açtı, günümüz Çin ekonomisinin temeli. 

Dünyanın o tarafı hakkında çoooook bilgisizim. Sırada bir Vietnam romanı var, bakalım o konuda ne kadar cahilmişim, okuyunca haber ederim. 

Selamlar, 
Kedi